ჟურნალი ,,კავკასიის სამედიცინო მაცნე”
ნ. მანჯავიძე
სტომატოლოგიური კლინიკა `როიალ-დენტი~. თბილისი.
კბილის ფესვის არხების პოსტობტურაციული გართულებების მიზეზი ფესვის კედლებსა და საბჟენ მასალებს შორის გაჩენილი მიკრონაპრალია. ეს მოვლენა ერთი მხრივ გამოწვეულია არხის საბჟენი მასალების გამყარების შემდგომ მოცულობაში კლებით და ადვილად გაწოვადობით, მეორე მხრივ კი მყარ საბჟენ მასალებსა და ფესვის დენტინს შორის მიკავშირების ძალის შესუსტებით. ზემოთქმული თვალსაჩინოდ ავლენს მიკრონაპრალში არხის რეზიდენტული მიკროორგანიზმების ინფიცირების რეალურ შანსს და ქსოვილოვანი სითხის დინების შესაძლებლობას. სტომატოლოგიურ პრაქტიკაში ენდოდონტიური ტექნიკის დახვეწამ დაAადჰეზიური სისტემების დანერგვამ ბევრად გააუმჯობესა კბილთა მკურნალობის შედეგები და ხელი შეუწყო პოსტრესტავრაციული გართულებების თავიდან აცილებას. Dდენტინის ადჰეზიური სისტემებისა და კბილის მაგარ ქსოვილთა საგრავირებელი მჟავების ინტრარადიკულური გამოყენების კლინიკური გამოცდილებები საკმაოდ მწირია. არ არსებობს მკურნალობის შემდგომი პერიოდის სამედიცინო ანალიზი, რაც ექსპერიმენტული კვლევის შედეგად მიღებული მონაცემების განსჯაზე იქნება დაფუძნებული.
კვლევის პროცესში გამოყენებული ადჰეზიური სისტემების მოქმედების მექანიზმებზე საუბარი მხოლოდ მის შემდეგაა შესაძლებელი, რაც კბილის ფესვების მიკროოარხების ზედაპირს გაპოხილი ანუ წებოვანი შრე მოცილდება.
წებოვანი შრე – არაორგანიზებული ორგანული მასაა, რომელიც ფესვის დენტინის კედელზე არხის ინსტრუმენტური დამუშავებით ჩნდება და პრაქტიკულად ხურავს დენტინის მილაკების აპერტურებს. ადჰეზივის მიერ ჰიბრიდული ზონის ფორმირება კი მხოლოდ დენტინის მილაკთა ექსპოზიციის შემდეგ ხდება შესაძლებელი, რაც მჟაური აგენტების მოქმედებით ხორციელდება.
ზემოთქმულიდან გამომდინარე ჩვენი კვლევის მიზანს წარმოადგენდა კბილის არხოვანი დენტინის მორფოლოგიურ თავისებურებათა შესწავლა მასკანირებელი ელექტრონული მიკროსკოპის საშუალებით, მათი ადჰეზიური სისტემებითა და საგრავირებელი მჟავებით დამუშავების შემდეგ.
ადჰეზიურ სისტემათა ნიმუშებად AQ Bond (MORITA) – (4 META 4 მეტაკრილოქსიეთილ – ტრიმელიტატ ანჰიდრიდი), Etch & Prime (DEGUSSA) (პირო-ფოსფატი, 2 ჰიდროქსიეთილ მეტაკრილატი, ეთანოლი, დისტილირებული წყალი და სტაბილიზატორები) .და Prime& Bond NT (DENTSPLY) (დი, ტრიმეტაკრილატური ფისები, ფუნქციონალიზებული ამორფული კრემნიუმის ორჟანგი, Pენტა _ დიპენტაერიტრიტოლ_ მონოფოსფატი, ფოტოინიციატორები, სტაბილიზატორები, აცეტილამინის ჰიდროფტორიდი, აცეტონი) გამოვიყენეთ. მჟაური აგენტების სახით კი 16% ედტ და 35% H3PO4 შევარჩიეთ.
კვლევის ობიექტს წარმოადგენდა ადამიანის ექსტრაგირებული 20 კბილი, რომლებიც 3 ჯგუფად დავყავით: I _ 16% ედტ და AQ Bონდ (MOღIთA); II _ 16% ედტ და AQ Bond (MORITA); II _ 16% edt da Etch& Prime (DEGUSSA); III _ a) 16% edt da Prime& Bond NT (DENTSPLY), b) 35% H3PO4. da Prime& Bond NT (DENTSPLY).
ადჰეზიურ სისტემებში AQ Bond (MORITA) და Etch& Prime (DEGUSSA) მჟავათა (4 MEთA და პირო-ფოსფატი) შემცველობის გამო საექსპერიმენტო კბილები აღნიშნული ადჰეზივების აპლიკაციამდე მხოლოდ 16% ედტ-ით დავამუშავეთ, ხოლო რადგან ადჰეზიური სისტემა Prime& Bond NT არ შეიცავს საგრავირებელ კომპონენტს, ამ ჯგუფის კბილებში გამოვიყენეთ ორი სხვადასხვა კონცენტრაციის მჟავა 16% ედტ (KERR) და 35% H3PO4.(KERR).
საექსპერიმენტო კბილთა სამივე ჟგუფის ელექტრონულმიკროსკოპიური გამოკვლევების შედეგად გამოვლინდა ორი ტიპის ცვლილება:
1. ფესვის არხის კედელზე “წებოვანი შრის” გადნობა და წვრილმარცვლოვანი ნივთიერების თანაბარი ფენის წარმოქმნა.
2. ფესვის დენტინში ჰიბრიდული შრის წარმოქმნა და დენტინის მილაკების შესასვლელების დახურვა.
16% ედტ-ით და AQ Bond ადჰეზიური სისტემით დამუშავების შემდეგ ფესვის აპიკალურ ნაწილში ძირითადად მხოლოდ მჟაური გრავირების შედეგი აღინიშნებოდა. დენტინის მილაკების უმრავლესობის შესასვლელები ერთეულების გარდა ღია იყო. დისტალურ მხარეზე კი დახურული დენტინის მილაკების რაოდენობა იზრდებოდა.
ადჰეზივის ნივთიერებას, რომელიც დენტინს ფარავდა მკვეთრად გამოხატული წვრილმარცვლოვანი სტრუქტურა ჰქონდა, რომელიც წებოვანი შრის მოდიფიცირებას ახდენდა. დენტინის სტრუქტურა უფრო ჰომოგენური ხდებოდა რაც მილაკების ადჰეზივის ნივთიერებით ამოვსების შედეგი იყო. Fფესვის დენტინის სისქეში ყალიბდებოდა თხელი ჰიბრიდული შრე. ელექტრონოგრამებზე (მაღალი გადიდებით) დენტინის სტრუქტურის ცვლილებაც ჩანდა _ იგი ერთგვაროვანი და წვრილმარცვლოვანი ხდებოდა. მჟავითა და ადჰეზივით მოდიფიცირებულ დენტინს და ადჰეზივის ნივთიერებას, რომელიც ავსებდა დენტინის მილაკებს მსგავსი “ფაქტურა” ჰქონდათ. ჰიბირდული შრის გარეთ (ფესვის კედლებისაკენ მიქცეულ ზედაპირზე) დენტინის მილაკებს უბრუნდებოდათ მათთვის დამახასიათებელი სტრუქტურული ადექვატურობა და უკვე მთელ სიგრძეზე შესაძლებელი ხდებოდა მათი მკვეთრი ვიზუალიზაცია. (სურ.1)
მეორე ჯგუფის გამოკვლევებში (16%-იანი ედტ + Etch & Prime 3.0) ადგილი ჰქონდა როგორც რაოდენობრივ ასევე ხარისხობრივ ცვლილებებს. ფესვის არხის პროქსიმალურ მესამედში, აპიკალური ხვრელიდან გარკვეულ მანძილზე ღია დენტინის მილაკებთან ერთად ჩანდა საკმაოდ სქელი, ფაშარი ნივთიერებით დაფარული აპერტურები (სურ 2).
სურ. 3. კბილის არხის დამუშავება 16%-იანი ედტ-თი და და Eტცჰ & Pრიმე 3.0 (DEGUშშA) ადჰეზივით. ელექტრონოგრამაზე ჩანს ჰიბრიდული შრის სქლი ფენა, რომლის ქვეშ დენტინის ქსოვილი მის ნორმალურ სტრუქტურას უბრუნდება. X1000.
ჰიბრიდული ზონის გარეთ დენტინის მილაკების სანათურში მოსჩანდა ზონრების მსგავსი ოდონტობლასტების მორჩები. მათი არსებობა მეტყველებდა იმ ფაქტზე, რომ საკვლევი კბილები ადჰეზივებით დამუშავებული იყო უშუალოდ კბილის ექსტრაქციის და პულპის ექსტირპაციის შემდეგ. ოდონტობლასტების მორჩების არსებობა გარკვეულწილად ართულებდა მათ დიფერენციაციას ადჰეზივის ნივთიერებისაგან. დიფერენცირების საფუძველს წარმოადგენდა ოდონტობლასტთა თავისებური ბუნებრივი ქსოვილოვანი შენება, რაც მას პულპის ქსოვილს ამსგავსებს და მათი რეგისტრირება დენტინის მილაკების მთელ სიგრძეზე ხდებოდა. ადჰეზივის ნივთიერება კი ჰიბრიდული შრის ქვემოთ დენტინის მილაკის ღრმა ფენებში ვერ აღწევდა.
კბილთა მესამე ჯგუფის პირველი ქვეჯგუფის (16% ედტ + Pრიმე&Bონდ Nთ) გამოკვლევებმა გვიჩვენა შემდეგი: ადჰეზიური სისტემის Pრიმე&Bონდ Nთ წვრილმარცვლოვანი, ჰომოგენური სტრუქტურა არხის კედლის ზედაპირს “გალაქულ” ელფერს აძლევდა. იგი მთლიანად ფარავდა დენტინის მილაკების შესასვლელებს, რაც არხის ედტ-თი წინასწარი დამუშავების შედეგს წარმოადგენს. ზოგიერთ უბნებში რამოდენიმე ექსპოზირებული შესასვლელიც ჩანდა. ადჰეზივის ფენა თავისთავად არათანაბარი სისქით გამოირჩეოდა, ზოგან მის ქვეშ შეიმჩნეოდა დენტინის ნამსხვრევები სხვადასხვა ზომის “ბელტების” სახით. Aამგვარი სხეულები ფესვის არხის ენდო ინსტრუმენტებით დამუშავების შედეგად ჩნდება და მათი მთლიანი გამოდევნა არხის ირიგაციით შეუძლებელია. (სურ.4)
სურ. 4. 16%-იანი ედტ + Prime & Bond NT. ფესვის არხის კედელი დაფარულია ადჰეზივის სქელი ფენით. მის ქვეშ ჩანს უსწორმასწორო რელიეფი, რაც დენტინის ნამსხვრევებს შეესაბამება. X 1000.
სურ. 5. 35% H3PO4. + Prime& Bond NT. ადჰეზივი თანაბარი სქელი ფენით ნაწილდება ფესვის არხის კედელზე. ჩანს ერთეული დენტინის მილაკის შესასვლელი.
საექსპერიმენტო კბილთა მესამე ჯგუფის მეორე ქვეჯგუფში (35% H3PO4. + Pრიმე& Bონდ Nთ) მჟავის კონცენტრაციის გაზრდის გამო წებოვანი შრის დამუშავების ეფექტი უფრო მკაფიოდ ვლინდებოდა და აქედან გამომდინარე Aადჰეზივის ფენა უფრო თანაბრი ფენით ნაწილდებოდა არხის კედლის ზედაპირზე ვიდრე წინა შემთხვევაში. (სურ.5)
მიუხედევად ზემოაღწერილი ეფექტისა ენდოდონტურ პრაქტიკაში წებოვანი შრის მოსაცილებლად ფოსფორმჟავის გელის გამოყენება არამიზანშეწონილად მიგვაჩნია, რამეთუ შეუძლებელია მისი აბსოლუტური გამორეცხვა მაკროარხიდან, რაც პერიაპექსური ქსოვილების ქიმიური გაღიზიანების და პოსტობტურაციული გართულების რისკს მაქსიმალურად ზრდის.
ჩვენს მიერ ჩატარებული ექსპერიმენტული კვლევის შედეგებმა გვიჩვენა, რომ ადჰეზიური სისტემა Eტცჰ & Pრიმე 3.0 ეფექტური საშუალებაა ფესვის არხის ჰერმეტიზაციისათვის. Mმასში შემავალი პიროფოსფატური მონომერი ხელს უწყობს არხის ინსტუმენტური დამუშავების შედეგად წარმოქმნილი წებოვანი შრის დეკალცინაციას, იგი ადჰეზივის პოლიმერიზების დამთავრებამდე მოქმედებს, შემდეგ კი პოლიმერის სტრუქტურაში თავსდება და დემინერალიზაციისა და პოლიმერიზაციის პროცესები სინქრონულად მიმდინარეობს. ადჰეზივი დენტინის ღრმა ფენებში საკმაო სისქის ჰიბრიდულ შრეს ქმნის. კბილის არხის 16% ედტ-ით დამუშავება კი ადჰეზიური სისტემის აპლიკაციამდე მნიშვნელოვნად ზრდის მის მაჰერმეტიზებელ ეფექტს.
1. Батюков Н. М., Ронь Г.И., Мандра Ю. В.
К вопросу использования корневых адгезивов \\ Терапевтическая стоматология.
Материалы итоговой научно-практической конференции – Екатеринбург – 1999 г. с. 44
2, Винниченко Ю.А., Винниченко А.В., Баулин М.В.
Адгезионная техника в эндодонтии // Клиническая стоматология. 1997 г. №4 с 6-11.
3. Максимовский Ю.М.
Как оценить успех или неудачу в планируемом эндодонтическом лечении // Клиническая стоматология. 1997 г. №3 с 4-7
4, Коскарап С.: Die Bedeutung der Schmierschicht bei der Wurzelkanalbehandlung. Endodontic 4:33, 1995.
5. Baumgartner, J.C., Cuenin, P.R. : Efficacy of several coneentrations of sodium hypochlorite for root canal irrigation. J. Endodont. 18: 605, 1992
6. Lumely, P.J., Walmsley, A.D., Walton, R.E., Rippin, J.W.
Effect of precurving endosonic files on the of debris and smear layer remaining in curved root canals. J. Endodont. 18: 616, 1992.
Summary
The mechanism of intraradical use of dentin adhesive systems and etching acids of hard tissues is unknown today. Therefore our research was aimed at studying the degree of their adhesion and penetration into tooth canal tissues with the help of scanning electronic microscope.
3 various adhesives AQ Bond (Morita), Etch & Prime (Degussa) and Prime & Bond NT (Dentsply) were used in the process of the research. 16% EDTA and 35% H3PO4 were selected as etching components. Human extracted teeth were used as objects of the research. The sections of teeth were studied with scanning electronic microscope after their treatment with the above-mentioned systems.
Adhesive system Etch & Prime 3.0 (Degussa) together with 16% EDTA demonstrated the best qualities. Dissolution of smear layer on the canal wall after the operation of EDTA and the exposition of dentin apertures stimulated penetration of the adhesive into deep layers of dentins and formation of wide hybrid zones.
მანჯავიძე ნატალია ამირანის ასული
თბილისი. ჭავჭავაძის პრ. #5 (ყოფილი ლეჩკომბინატი).
სტომატოლოგიური კლინიკა “როიალ დენტი”
ტელ: 22 61 68; ფაქსი 23 33 66.
Viewed 571 times by 291 viewers
Posted in სამედიცინო მაცნე
