მკურნალობა უცხოეთში


 შარდსაწვეთი

ლალი დათეშიძე

ფიზიოლოგია და ფუნქციური ანატომია

შარდსაწვეთიშარდსაწვეთი (ureter) – გამომტანი სადინარი, რომლის მეშვეობითაც შარდი თირკმლის მენჯიდან მიედინება შარდის ბუშტში.

ანატომია. შარდსაწვეთის საწყის ნაწილს წარმოადგენს თირკმლის მენჯის შევიწროებული მონაკვეთი, მისი ბოლო კი გადის შარდის ბუშტის კედელში და შარდსაწვეთის ნაპრალისებური ხვრელით – შარდსაწვეთის შესართავით – იხსნება ამ უკანასკნელის ლორწოვან გარსში. ერთვის რა შარდის ბუშტს, შარდსაწვეთის კედლის ზედა ნაწილისგან ყალიბდება ნაოჭი, რომელიც ორივე მხრიდან დაფარულია ლორწოვანი გარსით. მის სისქეში კუნთოვანი ბოჭკოების არსებობის გამო, ლორწოვან გარსი იკუმშება და ხურავს შარდსაწვეთის სანათურს, რაც ხელს უშლის შარდის ბუშტიდან შარდის უკუდინებას. შარდსაწვეთის კედელი შეიცავს კუნთოვან გარსს, რომელიც წარმოადგენს ირიბი, სიგრძივი და განივი მიმართულების, სხვადასხვა სისქის კუნთოვანი კონების წნულს. შარდსაწვეთის ამომფენი ლორწოვანი გარსი შედგება მრავალშრიანი გარდამავალი ეპითელიუმისგან და ელასტიკური ბოჭკოებით მდიდარი ლორწოვანი გარსის საკუთარი ფირფიტისგან. შარდსაწვეთის მთელ სიგრძეზე ლორწოვანი გარსი წარმოქმნის გრძივ ნაოჭებს. გარედან შარდსაწვეთი დაფარულია ადვენტიციური გარსით და ფასციით.

თირკმელი

შარდსაწვეთი განლაგებულია მუცლის უკანა კედლის რეტროპერიტონეალურ სივრცეში და გადმოდის მცირე მენჯის გვერდით კედელზე.
შესაბამისად, განასხვავებენ შარდსაწვეთის მუცლის და მენჯის ნაწილებს. ზრდასრულ ადამიანში, მისი სიმაღლიდან და თირკმლების განლაგებიდან გამომდინარე, შარდსაწვეთის სიგრძე მერყეობს 28–დან 34 სმ–მდე; მარჯვენა შარდსაწვეთი დაახლოებით 1 სმ–ით მოკლეა მარცხენაზე. შარდსაწვეთის დაახლოებით 1,5 სმ სიგრძის მონაკვეთი განლაგებულია ინტრამურალურად – შარდის ბუშტის კედლის სისქეში. განაკვეთზე შარდსაწვეთი არაერთგვაროვანია – შევიწროებები ენაცვლება თითისტარისებურ გაგანიერებებს.

შარდსაწვეთიშარდსაწვეთის სანათური ყველაზე მეტად შევიწროებულია დასაწყისში (დიამეტრი 2–4 მმ) და მცირე მენჯში გადასვლის ადგილას (დიამეტრი 4–6 მმ). მისი ყველაზე განიერი ნაწილია მუცლის ნაწილი (8–15 მმ). შარდსაწვეთის მენჯის ნაწილი წარმოადგენს დაახლოებით 6 მმ დიამეტრის, თანაბრად გაგანიერებულ მილს. შარდსაწვეთის კედელი ძალიან ელასტიკურია, შარდის დინების გაძნელების პირობებში, მას გააჩნია მნიშვნელოვნად გაგანიერების (8 მმ დიამეტრამდე) უნარი.
შარდსაწვეთის სისხლძარღვები განლაგებულია ადვენტიციაში, გრძელი და წვრილი, აღმავალი და დაღმავალი ტოტების სახით. შარდსაწვეთის არტერიული ტოტები, მის ზედა ნაწილში გამოდიან თირკმლის არტერიებიდან, სათესლეების ან საკვერცხეების არტერიებიდან, ქვედა ნაწილში – თეძოს შიდა არტერიის ტოტებიდან (ჭიპის, შარდის ბუშტის, საშვილოსნოს არტერიებიდან). ვენური სისხლი მიედინება არტერიების თანამოსახელე ვენებში. შარდსაწვეთის ქვედა ნაწილისთვის რეგიონალურია თეძოს შიგნითა ლიმფური კვანძები, შუა ნაწილისთვის – წელის (თირკმლის) ლიმფური კვანძები. ინერვაცია ხორციელდება მუცლის ღრუსა და მენჯის ვეგეტაციური ნერვული სისტემით.

ფიზიოლოგია. შარდსაწვეთებს გააჩნიათ მოტორული ფუნქციების ავტონომიური რიტმულობა. შარდსაწვეთის რიტმული შეკუმშვების გენერატორს წარმოადგენს პეისმეკერი (რიტმის წამყვანი), რომელიც ყველაზე ხშირად განლაგებულია მენჯ–შარდსაწვეთის შესართავის მწვერვალის მიდამოში. შეკუმშვების რიტმი ცვალებადობს სხეულის მდებარეობიდან, შარდის წარმოქმნის სიჩქარიდან, ნერვული სისტემის მდგომარეობიდან, ქვედა საშარდე გზების გაღიზიანებიდან გამომდინარე. შარდსაწვეთის გლუვი მუსკულატურის შეკუმშვის უნარი პირდაპირ კავშირშია მასში კალციუმის იონების შემცველობასთან. შარდსაწვეთში, თირკმლის მენჯთან და შარდის ბუშტთან შედარებით უფრო მაღალი წნევა (40 სმ. წყლის სვ. მისი ზედა ნაწილში, ხოლო 60 სმ. წყლის სვ. ქვედა ნაწილში) უზრუნველყოფს შარდის მაქსიმალურ პერფუზიას (10 მლ/წთ). ამასთან, წნევა შარდსაწვეთის მენჯის ნაწილში საკმაოდ ცვალებადობს და დამოკიდებულია შარდის ბუშტში არსებულ წნევაზე. შარდსაწვეთის ტერმინალური ნაწილის, მისი შესართავის და შარდის ბუშტის სამკუთხედის საერთო ინერვაციის წყალობით ხორციელდება შარდსაწვეთების და შარდის ბუშტის კოორდირებული მოქმედება, რაც ხელს უშლის შარდის ბუშტ–შარდსაწვეთის რეფლუქსს.

 
გვერდზე წარმოდგენილი მასალები ზოგადი საინფორმაციო და ლიტერატურაში გზამკვლევის დანიშნულებისაა. ისინი გამოცემა–გავრცელების მომენტისათვის შეიძლება შეიცავდნენ მოძველებულ ან არაზუსტ ინფორმაციას. გვერდ – სტატიის მასალების გამოყენება უშუალოდ მკურნალობის პროცესის დასაგეგმად დაუშვებელია.
გვერდ–სტატია, მისი საძიებო და ლინკების სისტემები, რამდენიმე იტერაციად მზადდებოდა 1997 წლიდან. პირველი ვერსიები განთავსებულია ნაშრომებში [1], [2]. გვერდ–სტატიაზე მუშაობდნენ: ლალი დათეშიძე (1997 წლიდან), არჩილ შენგელია (2007 წლიდან). სტატიის პირველი ვერსია მომზადებულია [3]–ის ბაზაზე. სტატიის 2008 წლის რედაქცია მოამზადა მანანა კიკნაძემ.
წყაროები და ლიტერატურა:
1. დათეშიძე ლალი, შენგელია არჩილ, შენგელია ვასილ ”ქართული სამედიცინო ენციკლოპედია”. თბილისი, 2005. “   ტექინფორმის” დეპონენტი N: 1247. თეიმურაზ ჩიგოგიძის რედაქციით.
2. დათეშიძე ლალი, შენგელია არჩილ, შენგელია ვასილ; “ქართული სამედიცინო ენციკლოპედია”. მეორე დეპო–გამოცემა.    ჟურნალი “ექსპერიმენტული და კლინიკური მედიცინა” . N: 28. 2006. დეპონენტი პროფესორ თეიმურაზ ჩიგოგიძის  საერთო რედაქციით. სარედაქციო კოლეგია: ჭუმბურიძე ვახტანგ, კორძაია დიმიტრი, მალაზონია მარინა, ვაჭარაძე კახა,  ტყეშელაშვილი ბესარიონ.
3. “დიდი სამედიცინო ენციკლოპედია” 1983; რუსულ ენაზე.
4. “ანატომიური ენციკლოპედია”. მომზადებული ლალი დათეშიძის პროექტის “ქართული ელექტრონული სამედიცინო  ენციკლოპედია” ფარგლებში.

 

 

Comments are closed.

vaka