ბრონქები

 ლალი დათეშიძე

ემბრიოლოგია, ჰისტოლოგია, ციტოლოგია

ბრონქები (bronchus, მხ.რიცხვი; ბერძ. Bronchos სასუნთქი ყელი) – ჰაერგამტარი გზების ნაწილი: ტრაქეის მილისებური ტოტები, რომლებიც მას აერთებენ ფილტვების სასუნთქ ზედაპირთან.

ჰისტოლოგია, ციტოლოგია. ბრონქების კედელი შედგება 3 გარსისგან: ლორწოვანი, ფიბროზულ–კუნთოვან–ხრტილოვანი და ადვენტიციური. ლორწოვანი გარსი ამოფენილია მრავალშრიანი, პრიზმული, წამწამოვანი ეპითელიუმით. თითოეულ წამწამოვან უჯრედს თავის ზედაპირზე გააჩნია დაახლოებით 0,3 მკმ დიამეტრის და 6 მკმ სიგრძის 200–მდე წამწამი.

ბრონქი

წამწამოვანი ეპითელიუმის გარდა, ბრონქების ლორწოვანი გარსი შეიცავს ბოკალისებურ უჯრედებს, რომლებიც წარმოქმნიან ლორწოვან სეკრეტს; ნეიროენდოკრინული უჯრედებს, რომლებიც გამოიმუშავებენ ბიოგენურ ამინებს (პირველ რიგში სეროტონინს); ბაზალურ და შუალედურ უჯრედებს, რომლებიც მონაწილეობენ ლორწოვანი გარსის რეგენერაციის პროცესებში. ლორწოვანი გარსის ბაზალური მემბრანის ქვეშ მდებარეობს ლორწქვეშა შრე, რომელშიც მოთავსებულია ცილოვან–ლორწოვანი ჯირკვლები, სისხლძარღვები, ნერვები და მრავლობითი ლიმფური კვანძები (ლიმფოიდური ფოლიკულები) – ე.წ. ბრონქოასოცირებული ლიმფოიდური ქსოვილი. ლორწოვანი გარსი მჭიდროდ არის დაკავშირებული მის ქვეშმდებარე შრესთან და არ წარმოქმნის ნაოჭებს. ფიბროზულ–კუნთოვან–ხრტილოვანი გარსი წარმოქმნილია ჩაუკეტავი ჰიალინურ–ხრტილოვანი რგოლებით, რომელთა თავისუფალი ბოლოები შეერთებულია გლუვი კუნთებით. ხრტილოვანი რგოლები ერთმანეთთან მიმაგრებულია მკვრივი, ფიბროზული ქსოვილით. ბრონქის კალიბრის შემცირების პარალელურად მცირდება ხრტილოვანი რგოლების რაოდენობა და მათი დიამეტრი, ხრტილი ხდება უფრო ელასტიური, კუნთოვანი ელემენტების რიცხვი იზრდება.

ბრონქი

მრავალშრიანი, პრიზმული, წამწამოვანი ეპთელიუმი თანდათანობით ხდება ორშრიანი, ხოლო შემდგომში კი გადადის ერთშრიან, წამწამოვან, კუბურ ეპითელიუმში. ადვენტიციური გარსი წარმოქმნილია ფაშარი, გაუფორმებელი, შემაერთებელი ქსოვილით.
ასაკობრივი თავისებურებები. ბავშვის დაბადების შემდეგ გრძელდება ბრონქების ქსოვილების დიფერენციაცია (დაახლოებით 7 წლამდე) და ბრონქული ხის ზრდა. ბრონქები განსაკუთრებით ინტენსიურად იზრდებიან სიცოცხლის პირველ წელიწადს, ხოლო სქესობრივი მომწიფების პერიოდისთვის ყველა ბრონქის ზომა მატულობს 3,5–4–ჯერ. 40 წლის შემდეგ ბრონქებში აღინიშნება ინვოლუციური პროცესები: ლორწოვანი გარსის და ლორწქვეშა შრის ატროფია, ხრტილების განლევა და სხ.

გვერდზე წარმოდგენილი მასალები ზოგადი საინფორმაციო და ლიტერატურაში გზამკვლევის დანიშნულებისაა. ისინი გამოცემა–გავრცელების მომენტისათვის შეიძლება შეიცავდნენ მოძველებულ ან არაზუსტ ინფორმაციას. გვერდ – სტატიის მასალების გამოყენება უშუალოდ მკურნალობის პროცესის დასაგეგმად დაუშვებელია.
გვერდ–სტატია, მისი საძიებო და ლინკების სისტემები, რამდენიმე იტერაციად მზადდებოდა 1997 წლიდან. პირველი ვერსიები განთავსებულია ნაშრომებში [1], [2]. გვერდ–სტატიაზე მუშაობდნენ: ლალი დათეშიძე (1997 წლიდან), არჩილ შენგელია (2007 წლიდან). სტატიის პირველი ვერსია მომზადებულია [3]–ის ბაზაზე. სტატიის 2008 წლის რედაქცია მოამზადა მანანა კიკნაძემ.
წყაროები და ლიტერატურა:
1. დათეშიძე ლალი, შენგელია არჩილ, შენგელია ვასილ ”ქართული სამედიცინო ენციკლოპედია”. თბილისი, 2005. “   ტექინფორმის” დეპონენტი N: 1247. თეიმურაზ ჩიგოგიძის რედაქციით.
2. დათეშიძე ლალი, შენგელია არჩილ, შენგელია ვასილ; “ქართული სამედიცინო ენციკლოპედია”. მეორე დეპო–გამოცემა.    ჟურნალი “ექსპერიმენტული და კლინიკური მედიცინა” . N: 28. 2006. დეპონენტი პროფესორ თეიმურაზ ჩიგოგიძის  საერთო რედაქციით. სარედაქციო კოლეგია: ჭუმბურიძე ვახტანგ, კორძაია დიმიტრი, მალაზონია მარინა, ვაჭარაძე კახა,  ტყეშელაშვილი ბესარიონ.
3. “დიდი სამედიცინო ენციკლოპედია” 1983; რუსულ ენაზე.
4. “ანატომიური ენციკლოპედია”. მომზადებული ლალი დათეშიძის პროექტის “ქართული ელექტრონული სამედიცინო  ენციკლოპედია” ფარგლებში.