კისრის მალები

ლალი დათეშიძე

ადამიანის ნორმალური ანატომია. კისრის მალები   Vertebrae cervicales   Cervical vertebrae

კისრის მალები – Vertebrae cervicales შედარებით პატარებია; მალის ხვრელი – foramen vertebrale ფორმით სამკუთხოვანია. სასახსრე მორჩები – processus articulares, მოკლე და ირიბია, ხოლო მათი სასახსრე kisris malebiზედაპირები გლუვი ან მცირედ გამობურცულია. წვეტიანი მორჩები – processus spinosus გაშვერილია უკან და მათ თითქმის ჰორიზონტალური მიმართულება აქვთ. განივი მორჩი –  processus transversus შედგება ორი ძვლოვანი ფირფიტისაგან: წინა, ანუ ნეკნოვანი მორჩისა – processus costarius და უკანა, ანუ ნეკნ-განივი მორჩისაგან – processus costotransversarius წინა და უკანა ფირფიტები ქართულით შეერთებულია გარეთა ბოლოებით, რის გამოც მათ შორის რჩება ხვრელი, რომელსაც განივი ხვრელი – foramen transversarium ეწოდება; მასში გაივლის ხერხემლის არტერია, ვენა და მათი თანმხლები სიმპათიკური წნული. თითოეული  მორჩის ზედა ზედაპირზე გაივლის ზურგის ტვინის ნერვის ღრმა ღარი –  sulcus nervi spinalis; იგი  ერთმანეთისაგან განაცალკევებს წინა  და უკანა ბორცვებს – tuberculum  anterius et tuberculum posterius.

კისრის მალები

წინა ბორცვი განსაკუთრებით კარგადაა განვითარებული კისრის მეექვსე მალაზე და იგი ცნობილია როგორც საძილე ბორცვი – tuberculum caroticum. საჭიროების შემთხვევაში მის სიახლოვეს გამავალ საძილე არტერიაზე ზეწოლით შესაძლებელია სისხლის დენის შეჩერება.

ატლასი

კისრის მალების საერთო ტიპისაგან გამოირჩევიან: I – ატლანტი – atlas, II – ღერძმალა, ანუ აქსისი – axis და VII – წარზიდული მალა – vertebra prominens. კისრის პირველ მალას, ატლანტს, atlas, არა აქვს სხეული, არც წვეტიანი მორჩი; ატლანტის ხვრელს წინიდან შემოფარგლავს წინა რკალი – arcus anterior, უკნიდან – უკანა რკალი – arcus posterior, ხოლო გვერდებიდან მომსხვილი ძვლოვანი გვერდითი მასები – massae laterales. თითოეულ მათგანს ზედა მხარეზე გააჩნია სასახსრე ფოსო – fovea articularis superior, რითაც მალა უკავშირდება კეფის ძვალს, ხოლო ქვედა მხარეზე აქვს ბრტყელი სასახსრე ფოსო fovea articularis inferior, რითაც ატლანტი უკავშირდება კისრის მეორე მალას. წინა რკალის – arcus anterior წინა ზედაპირზე მდებარეობს წინა ბორცვი – tuberculum anterius, ხოლო უკანაზე – კბილის ღრმული (ფოსო) – fovea dentis, რომელიც ესახსრება კისრის მეორე მალის კბილს. უკანა რკალს – arcus posterior, წვეტიანი მორჩის ადგილზე აქვს უკანა ბორცვი – tuberculum posterius, უკანა რკალის ზედა ზედაპირზე გაივლის ხერხემლის არტერიის ღარი – sulcus arteriae vertebralis.

აქსისი

კისრის მეორე მალას, ანუ ღერძმალას (აქსისი) – axis, აქვს სხეულიდან ზემოთ მიმართული კბილი – dens, რომლის ირგვლივაც ბრუნავს ატლანტი თავის ქალასთან ერთად. კბილს წინა ზედაპირზე აქვს წინა სასახსრე ზედაპირი – facies articularis anterior, რითაც იგი ესახსრება ატლანტის fovea dentis, ხოლო უკანა ზედაპირზე აქვს უკანა სასახსრე ზედაპირი – facies articularis posterior.

კისრის მე-7, ანუ წარზიდული მალა

კისრის მეშვიდე ანუ წარზიდული მალა – vertebra prominens, გამოირჩევა გრძელი და გაუყოფელი წვეტიანი მორჩით, რომელიც ხელით ადვილად ისინჯება; გარდა ამისა, მას გააჩნია განივი მორჩები; მისი განივი ხვრელები ძალიან პატარაა (მასში გაივლის ხერხემლის ვენები), ზოგჯერ კი საერთოდ არ არსებობს. სხეულის გვერდითი ზედაპირის ქვემო კიდეზე ზოგჯერ აღინიშნება სანეკნე ღრმული – fovea costalis, – პირველი ნეკნის თავის შესახსრების კვალი.

გვერდ–სტატიის მომზადებაზე მუშაობდნენ: ლალი დათეშიძე (1997 წლიდან), არჩილ შენგელია, ლევან შენგელია, (1998 წლიდან), მანანა კიკნაძე (2006 წლიდან), ამირან დათეშიძე (2006 წლიდან), ვასილ შენგელია (2006 წელს), თამარ პაპავა (2008 წლიდან). 2008 წლის რედაქცია მოამზადა მანანა კიკნაძემ.