მკურნალობა უცხოეთში

ანონა (გუანაბანა)

გრავიოლას პროდუქცია გირჩევთ გამოიწეროთ უშუალოდ ამერიკელი მწარმოებლისაგან. გამოსაწერად დააკლიკეთ ქვემოთ, ცხრილში, შესაბამის პროდუქციას. ასეთ შემთხვევაში მიიღებთ უკვე გაფილტრულ ინფორმაციას:

გრავიოლას კაფსულები გრავიოლას ნაყოფი
გრავიოლას კაფსულები კიბოს დროს გრავიოლას ექსტრაქტი
გრავიოლას ჩაი გრავიოლას ფხვნილი
გრავიოლას ფოთლები გრავიოლას ნერგი caumednet@gmail.com

ანონასებრთა ოჯახი

ანონასებრთა ოჯახი (Annonaceae) აერთიანებს 120-მდე სახეს ტროპიკულ ამერიკაში და ათს აფრიკაში. თანდათანობით ხდებოდა მათი გავრცელება დედამიწის ტროპიკულ და სუბტროპიკულ სარტყლებში, ყველა რაიონში. ანონას ძირითადი კულტურული სახეობებია: ანონა ჩერიმოია (A. сherimola Mill.), ეკლებიანი ანონა (A. muricata), ბადისებრი ანონა (A. reticulata), ქერცლიანი ანონა (A. Squamosa), მეწამული ანონა (A. purpurea). გამოყენებამდე აუცილებელია ნაყოფს მოსცილდეს ქერქი და თესლი. ანონა  გამოიყენება ნედლი სახით, შესაძლებელია დაემატოს დესერტს, ნაყინს, რძიან კოქტეილს. შეძენისას უნდა შეირჩეს დაუზიანებელი ნაყოფი ლაქებისა და ნახეთქების გარეშე, ინახება ოთახის ტემპერატურაზე, სანამ ოდნავ არ შეყვითლდება და დარბილდება.

ანონა ჩერიმოია (A. сherimola Mill., პერუს ოქროსფერი ვაშლი) – არცთუ დიდი ზომის ტოტებგაშლილი 6-7 მ. სიმაღლის ხეა, წარმოშობით ეკვადორის, პერუს, კოლუმბიისა და ბოლივიის მთიანი რაიონიდან. ანონასებრთა ოჯახიდან ყველაზე ფასეულ მცენარეს წარმოადგენს და ამასთან გამოირჩევა ერთერთი ყველაზე გემრიელი ნაყოფით. ნაყოფი არის კონუსისებრი, მრგვალი ან გულის ფორმის, წონით 300-600გრ. (2.7კგ-მდე), დაფარულია მაგარი ქერქით და შედგება თეთრი, წვნიანი რბილობის სეგმენტებისაგან საუცხოო არომატითა და გემოთი. ნაყოფს აქვს მსხვილი, მუქი თესლი, რომელიც ფორმითა და ზომით ლობიოს მარცვალს წააგავს. ჩერიმოია გამოიყენება სხვადასხვა სალათებსა და დესერტებში, სასმელებში და ნაყინში. ხშირად ნაყოფს ჭრიან შუაზე და მიირთმევენ უბრალოდ გაცივებულს.

ეკლებიანი ანონა (A. Muricata, გუანაბანა), 6 მ. სიმაღლის ხეა,  ნაყოფი აღწევს 4.5 – 7 კგ-ს და დაფარულია მოკლე, სქელი ეკლებიანი ქერქით, რომლის ქვეშაც თეთრი ბოწკოვანი, წვნიანი სეგმენტებია, მუსკატის მომჟავო-მოტკბო გემოთი და დიდი რაოდენობით მსხვილი თესლით. არომატით წააგავს ანანასს. ისევე როგორც ჩერიმოია, ეკლებიანი ანონაც კულტივირდება ტროპიკულ რაიონებში. რბილობი გამოიყენება სასმელების, ხილის სალათებისა და ნაყინის მოსამზადებლად.

ბადისებრი ანონა (A. Reticulata, კრემიანი ვაშლი) წარმოშობით ცენტრალური ამერიკიდან და ანტილიის კუნძულებიდანაა. ოპტიმალურ პირობებში მისი სიმაღლე 10 მეტრს აღწევს. ნაყოფი 8-15 სმ დიამეტრის გულის ფორმის ყვითელი ან მოყავისფრო შეფერილობისაა. რბილობი ტკბილი, კრემის მსგავსია და სხვადასხვა დესერტების მოსამზადებლად გამოიყენება.

ქერცლიანი ანონა  (A. Squamosa, შაქრის ვაშლი), შედარებით ფართოდ კულტივირებული სახეა.  წარმოადგენს მცირე ზომის, 3-6 მეტრი სიმაღლის ხეს, კონუსისებრი ნაყოფით, რომელიც დაფარულია ნაცრისფერი ან მოცისფრო-მომწვანო მაგარი ქერცლებით, ნაყოფის რბილობი კი მოთეთრო, კრემისფერია დარიჩინის სურნელით.

მეწამული ანონა (A. purpurea) მცირე ზომის ხეა, ცენტრალური ამერიკიდან და მექსიკიდან. 15 სმ დიამეტრის მოყავისფრო ნაყოფი დაფარულია მოკაუჭებული წანაზარდებით. რბილობი მკვეთრი ნარინჯისფერი, კრემის კონსისტენციისა და გემოთი მანგოს მსგავსია.

ანონა (გუანაბანა)

Annona muricata (ეკლებიანი ანონა). გავრცელებული დასახელებებია: გუანაბანა, გრავიოლა, soursop, prickly custard apple. წარმოშობა: სამხრეთ ამერიკა.

ეკლებიანი ანონა (გუანაბანა) ტროპიკებში ერთერთი ყველაზე პოპულარული ხილია. ამასთან ანონასებრთა ოჯახიდან ყველაზე მარტივად კულტივირებადია. მისი ნაყოფი უფრო მეტად გამოსადეგია ტრანსპორტირებისათვის და გადამუშავებისათვის. ბუნებრივ პირობებში გუანაბანას სიმაღლე 6 მეტრს აღწევს, ოთახში  შედარებით დაბალია. სხვა ანონებისაგან განსხვავებით გუანაბანას მარადმწვანე ხეა, მისი ფოთლები  ოვალური ან მოგრძო ფორმისაა, პრიალა, მუქი მწვანე შეფერილობის, სიგრძით 15 სმ-მდე. გუანაბანას ფოთლებისაგან მომზადებული ჩაის გამოყენება შესაძლებელია როგორც საძილე და დამამშვიდებელი საშუალება. ყვავილი არომატული, 4.5 სმ დიამეტრის ზომისაა, შედგება სამი მოყვითალო-მომწვანო ხორციანი გარეთა და სამი მკრთალი ყვითელი შიგნითა ფურცლებისაგან, გვხვდება სხვადასხვა ადგილას: ღეროზე, მსხვილ და წვრილ ტოტებზე. ყვავილი ბოლომდე არასოდეს იშლება. ნაყოფი ხშირად არასწორი ოვალური ან გულის ფორმისაა, 30 სმ სიგრძის, 15 სმ დიამეტრისა და 3 კგ-მდე წონით, მუქი მწვანე ფერის, მომწიფების შემდეგ ხდება მოყვითალო-მომწვანო ფერის. ნაყოფის კანი თხელი, მაგრამ მკვრივია ბადისებრი ზედაპირით. წვნიანი ღია კრემისფერი რბილობი დაყოფილია სეგმენტებად, რომელთაგან თითოეული შეიცავს თითო პრიალა ოვალურ მუქი ფერის თესლს. რბილობი ძალზედ არომატულია, მცირედ წააგავს ანანასს. ნაყოფი რამდენიმე ათეულ გუანაბანას ყველაზე დიდი ნაყოფი აქვს ყველა სხვა ანონებს შორის.

გუანაბანა შეიცავს ნახშირწყლებს, ცილებს, ფოლის მჟავას, კალციუმს, ფოსფორს, რკინას, ვიტამინ C, B ჯგუფის ვიტამინებს, ხელს უწყობს ნაწლავური ფლორის შენარჩუნებას, აუმჯობესებს ღვიძლის მუშაობას, უზრუნველყოფს წონის კლებას, ახდენს კუჭის მჟავიანობის ნორმალიზებას, განაპირობებს შარდმჟავას გამოყოფას ორგანიზმიდან, რის გამოც რეკომენდებულია რევმატიზმიტ, ართრიტითა და პოდაგრით დაავადებული პირებისათვის.

ნაყოფის შეგროვება ხდება მანამ სანამ ჯერ კიდევ მაგარია, თუმცა შეცვლილი აქვს ფერი მუქი მწვანიდან ოდნავ მოყვითალო-მომწვანო ფერისაკენ. თუ ნაყოფს ვაცლით ხეზე დამწიფებას, შესაძლოა ჩამოვარდეს მიწაზე და დაზიანდეს. შეგროვების შემდეგ რამდენიმე დღე კვლავ რჩება მაგარი ოთახის ტემპერატურაზე. დამწიფებული ნაყოფი საკმარისად რბილია, რაც იგრძნობა თითით ზეწოლისას. მწიფე ნაყოფის შენახვა შესაძლებელია მაცივარში 2-3 დღე. კანი შეიძლება გაშავდეს, თუმცა ნაყოფი საკვებად ვარგისია.

რბილობი შეგიძლიათ მიირთვათ პირდაპირ გუანაბანას ნაყოფიდან, შესაძლებელია მისი დაკონსერვება შემდგომი გამოყენებისათვის. მექანიკური დამუშავების წინ რბილობს უნდა მოაცილოთ თესლი, რადგან გარკვეულწილად შხამიანია. რბილობი გამოიყენება წვენის, კოკტეილების და სხვა სასმელების, ნაყინისა და ხილის პიურეს  დასამზადებლად. ინდონეზიაში უმწიფარ ნაყოფს იყენებენ  როგორც ბოსტნეულს.

ანონას (გუანაბანა) გამოზრდა ოთახის პირობებში

ანონამ უკვე მოიპოვა ტროპიკული ეგზოტიკის მოყვარულთა ინტერესი მისი არაჩვეულებრივი გემოსა და არომატის წყალობით, ამასთან ეს ტროპიკული ხილის ხე ყველასათვის მოხერხებულია: უპრეტენზიო, იოლად იტანს მცირე დაჩრდილვას, არ საჭიროებს დიდ კონტეინერს, კომპაქტურია და ნაყოფს ისხამს დათესვიდან უკვე მესამე წელს. გუანაბანას გაზრდისათვის არ არის აუცილებელი ორანჟერეა, სავსებით საკმარისია მზიანი ადგილი ფანჯრის სიახლოვეს, ზაფხულში კი შეგიძლიათ მოათავსოთ  მზიან აივანზე, ვერანდაზე და ბაღში.

ანონა (გუანაბანა) ფოთლოვანი მცენარეა, რის გამოც მისი თესლი სასურველია დაითესოს გვიან ზამთარში ან გაზახფულზე, უკიდურეს შემთხვევაში ადრე ზაფხულში, მთავარია – ყლორტებმა უნდა მოასწრონ გაზრდა, წინააღდმეგ შემთხვევაში შემდეგ გაზაფხულამდე ვერ მიაღწევს. თესლი დაახლოებით 1 სმ სიღრმეზე, რბილ, კარგად დრენირებულ ნიადაგზე. იმისათვის, რომ თესლი უფრო მალე აღმოცენდეს, რეკომენდებულია წინასწარ დაალბოთ თბილ წყალში ერთი დღე-ღამის განმავლობაში. თესლის აღმოცენების დრო 15-30 დღეა, რისთვისაც აუცილებელი პირობაა მაღალი ტემპერატურა (25-30C). ბინის პირობებში ეს არცთუ ისე ძნელია. ყურადღება მიაქციეთ, რომ მიწა არ გამოშრეს და თესლი არ გადახურდეს. თუმცა ზამთარში უნდა შეზღუდოთ მორწყვა, თუ ნაწილობრივ ან სრულად დასცვივდა ფოთლები, სანამ ახალ ყლორტები არ აღმოცენდება.

კარგი მოვლის პირობებში ნაყოფს დათესვიდან სამ წელიწადში მოისხამს, თუმცა ნაყოფი არ იქნება ისეთი ზომის, გემოსი და ხარისხის, როგორც პლანტაციაში გაზრდის შემთხვევაში.

ანონას (გუანაბანა) – დამტვერვა

ყველაზე რთული მომენტი ანონას დამტვერვაა. საქმე იმაშია, რომ ყვავილის ფიზიოლოგია ძალზედ თავისებურია. ყვავილის მტვრის მომწიფება ხდება დილის საათებში, ბუტკო კი მზადაა მტვრის მისაღებად მხოლოდ დღის მეორე ნახევარში, როდესაც მტვერი უკვე დაცვენილია. სახლის პირობებში პრობლემის გადაწყვეტა სავსებით შესაძლებელია. დილით პატარა ფუნჯის მეშვეობით მტვერი უნდა გადმობერტყოთ ქაღალდის პაკეტში და შეინახოთ მაცივარში. დღის მეორე ნახევარში ისევე ფუნჯით დააყაროთ ბუტკოს.

ანონა (გუანაბანა) – გამოყენება

იამაიკაზე და ჰაიტის კუნძულებზე, ასევე სურინამის რესპუბლიკაში ქერქსა და ფოთლებს იყენებენ როგორც ანტისპაზმურ და დამამშვიდებელ საშუალებას, ასევე ხველის, გრიპის, ასთმის, ასთენიისა და ჰიპერტონიის დროს. უძილობის დროს ფოთლებს ათავსებენ ბალიშის პირში ან თავთან ახლოს.

კვლევების თანახმად ნივთიერებებს, რომელსაც ეს გუანაბანა შეიცავს გააჩნია კიბოს საწინააღმდეგო და ანტივირუსული მოქმედება. ქიმიოთერაპიისაგან განსხვავებით, რომელიც ანადგურებს ყველა უჯრედს, ეს ნივთიერებები შერჩევითად მოქმედებს მხოლოდ უცხო უჯრედებზე.

დამამშვიდებელი ჩაი გუანაბანას ფოთლებისაგან

ინგრედიენტები:

  • გუანაბანას ფოთლები
  • შაქარი
  • წყალი

მომზადების წესი:

  1. მიიყვანეთ წყალი ადუღებამდე
  2. კარგად გარეცხეთ გუანაბანას ფოთლები და მოათავსეთ ჩაიდანში ან ფინჯანში (ერთ ფინჯანზე დაახლოებით სამი ცალი ფოთოლო)
  3. დაასხით ადუღებული წყალი
  4. დააფარეთ და გააჩერეთ 5-10 წუთის განმავლობაში
  5. მოაცილეთ ფოთლები
  6. დაამატეთ შაქარი და ლიმნის ნაჭერი გემოვნებით

გუანაბანას ფოთლებისაგან მომზადებული ჩაი სასიამოვნო დამამშვიდებელი სასმელი, დაეხმარება თქვენს ბავშვებს იოლად და ღრმად დაძინებაში.

 წყარო: http://nature-home.ru/annona.html

________________________________

გადასვლა >>> ,,სამკურნალო მცენარეები”; გრავიოლა

..

ძირტკბილა – პერსპექტიული ბიზნეს-მიმართულება კახეთის    ნახევრადუდაბნოებისა და მლაშობებისათვის

მსოფლიოში სწრაფად და სტაბილურად იზრდება ძირტკბილას ფასები და მასზე მოთხოვნილება. თუკი თქვენ გსურთ დაამზადოთ ან გააშენოთ ძირტკბილა, ჩაერთოთ ამ ბიზნესში,  შექმნათ ქარხანა ან პლანტაცია გამოგადგებათ ჩვენი კონსულტაციები. კონსულტაციები ფასიანია და ხორციელდება სკაიპით. საკონტაქტო ელფოსტა caumednet@gmail.com   577 235 400  სკაიპის ნიკია  – medgeo.net >>> 

► ძირტკბილას რამდენიმე სახეობა არსებობს. რათა  ზუსტად ის სახეობა ….გაამრავლოთ, რომელიც საერთაშორისო ბაზარზე იყიდება, გირჩევთ გამოიწეროთ ….ძირტკბილას თესლი ინტერნეტ-მაღაზია „ამაზონიდან“
► თუკი გსურთ ძირტკბილას ფესვების ფასების ნახვა  ინტერნეტ-მაღაზიებში, ….დააჭირეთ აქ >>> ძირითადად მოცემულია 50 გრამის ფასები >>>

► თუკი გსურთ უშუალოდ ძირტკბილას თესლის შეძენა, დააჭირეთ აქ >>>
♦♦ თუკი არ იცით ,,ამაზონიდან” გამოწერა, იხილეთ სტატია “როგორ ….გამოვიწეროთ ,,ამაზონიდან” >>>>

Liquorice – a perspective business tendency for Kakheti region semi-deserts and saline soils

  There are large stocks of Licorice in Georgia.
  Licorice is being studied in Georgia for over 20 years by MTVi specialists (Mrs Lali Dateshidze managed group)
Foreign companies that are interested in infrastructural issues on Licorice collecting an distributing may address us for consultation on the e-mail address: mpifarm@gmail.com; Please note in the subject field Consultation on Licorice and make your questions clear (the consultation service is charged).

ძირტკბილა  ერთ-ერთი იმ მცენარეთაგანია, რომელსაც შეუძლია მინიმალური ინვესტიციით საქართველოს მნიშვნელოვანი შემოსავალი მოუტანოს. ძირტკბილაზე ყოველდღიურად იზრდება მოთხოვნილება. საქართველოსთან ძირტკბილას შეძენაზე უკვე აწარმოებენ მოლაპარაკებებს მრავალი ფირმა. გაიხსნა ძირტკბილას გადამამუშავებელი საწარმოებიც.
სავარაუდოა, უახლოეს ხანებში შემოვა იაპონური, ამერიკული და ჩინური ფირმები, რომლებსაც სურთ ძირტკბილას შესყიდვა და უახლოეს 1-2 წელიწადში შეიქმნება შესყიდვაზე რეალური კონკურენცია. ამდენად, ვინც ძირტკბილას ბიზნესით  დროულად დაკავდება, ბიზნესის მოწინავე რიგებში აღმოჩნდება.
ძირტკბილა მრავლად ხარობს საქართველოს ნახევრად უდაბნოებში, დამლაშებულ ადგილებში,  საძოვრებზე  და ა.შ.  მისი მოშენებისა და ნედლეულის დამზადების წესები რთული არაა.
ძირტკბილას  წარმოება და შეგროვება მომგებიანია, როგორც ცალკეული გლეხებისათვის, ასევე  ,,დამამზადებელი“ ფირმებისა და მსხვილი მიწათმფლობელთათვის.

   MTVi -ს სპეციალისტთა ჯგუფი თითქმის 20 წელია იკვლევს ძირტკბილას და ნებისმიერ დაინტერესებულ პირს, საქართველოდან და უცხოეთიდან, შეგვიძლია გავუწიოთ კონსულტაციები საქართველოში მისი გავრცელების არეალების, დაავადებების, განაშენიანების ხელშეწყობის, მენეჯმენტისა თუ მარკეტინგის საკითხებზე.
…კონსულტაციებისათვის   შეგიძლიათ მოგვმართოთ: mpifarm@gmail.com  ტელ.: 577 235 400. გთხოვთ, წერილის თემაში მიუთითეთ ,,კონსულტაცია ძირტკბილაზე“; წერილში ზუსტად ჩამოაყალიბეთ თქვენი შეკითხვები.  კონსულტაციები ფასიანია; კონსულტაციების ფარგლებში მოგეწოდებათ ელექტრონული ბროშურაც.
…თუკი თქვენ, საკუთრებაში გაქვთ საძოვრები ნახევარუდაბნოების ზონებში, ჩვენ შეგვიძლია დაგიმუშაოთ კომპლექსური გეგმა, რომელიც დიდ, მდგრად მოგებას მოგიტანთ თქვენც და ქვეყანასაც.

ითანამშრომლეთ პროფესიონალებთან. გამოცდილ მეცნიერთა ჯგუფი მზადაა საკონსულტაციო დახმარება გაგიწიოთ, თუკი თქვენ გეგმავთ  მაღალრენტაბელური საწარმოს შექმნას. ეს არ ეხება მარტო ძირტკბილას. საქართველოში არის მრავალი, დეტალებამდე დამუშავებული პროექტი, რომელთაც დიდი მოგება მოაქვთ. ჩვენ მზადა ვართ მოგიმზადოთ ტექნოლოგიური, ბიზნეს, საინვესტიციო თუ საკრედიტო პროექტებიც.
mpifarm@gmail.com  ტელ.: 577 235 400.

პერიოდულად ტარდება ძირტკბილას მწარმოებელთა  შეხვედრა პოტენციურ შემსყიდველებთან  და ინვესტორებთან, აგრეთვე–რიგი სხვა ღონისძიებები ამ მიმართულების ხელშესაწყობად.

შეხვედრაში მონაწილეობის მსურველებმა უნდა მოგვაწოდონ ქვემოთ ჩამოთვლილი ინფორმაცია ელფოსტაზე mpifarm@gmail.com

1. გვარი, სახელი
2. რეალური საწარმოო მისამართი
3. ტელეფონები, ელფოსტები, სკაიპები და ა.შ. რაც გაქვთ
4.  საკუთარი მიწის ფართის მოცულობა, თუ გაქვთ
5. რამდენი ნედლეულის წარმოება შეგიძლიათ და რა ფორმით ? (ნედლი, გამხმარი)
6. რა ფართზე აპირებთ ამ ნედლეულის აღებას?
7. გაქვთ თუ არა დათესილი ძირტკბილა?
8. დაგიმზადებიათ თუ არა ადრე ნედლეული?
9. რა ქონებით აგებთ პასუხს, თუ კონტრაქტის პირობებს დაარღვევთ და პარტნიორს დააზარალებთ?

ინფორმაცია მოგვაწოდეთ ელფოსტაზე mpifarm@gmail.com

.ბმები: ,,ძირტკბილა“; ,,ძირტკბილას თესლის შეგროვება“; რამდენ მოსავალს იძლევა ძირტკბილა? ,,სამკურნალო, ეთერზეთოვანი და სამკურნალო მცენარეები“; ,,Investments

..

რეცენზირებადი ელექტრონული სამეცნიერო ჟურნალი ,,Plants Science” ISSN E1987-80 UDK 581, N19, დეკემბერი, 2009 წ.

ფისტის წარმოების პერსპექტივები საქართველოში

 

♦♦♦  ჩვენ გირჩევთ – ფისტის თესლი გამოიწერეთ  ამაზონიდან (ამერიკიდან).  დააკლიკეთ აქ >>> ან ზემოთ ბანერს 
♦♦♦  თუკი არა იცით ,,ამაზონიდან” გამოწერა, იხილეთ სტატია “როგორ გამოვიწეროთ ამაზონიდან” >>>

სტატიის  დასაწყისი იხ. >>>>

11. შემადგენლობა

ქვემოთ მოტანილი ციფრები, აღებულია სხვადასხვა სამეცნიერო წყაროებიდან. ფისტის სხვადასხვა ჯიშებისა და სხვადასხვა პირობებში წარმოებული ფისტისათვის ისინი შეიძლება ერთმანეთისგან განსხვავდებოდეს. ფისტას თესლები შეიცავს 68% ცხიმს, 18-22% ცილოვან ნივთიერებებსა და 17% –მდე ნახშირწყლებს, ფოთლები შეიცავს 10% ტანინებს, მათი რაოდენობა გალებში 30-50%–ია. თესლების კვებითი ღირებულება ასეთია: (100 გრამზე) – კალორიულობა 630 კილოკალორია – ცილები 22 გრამი – ნახშირწყლები 14 გრამი – ცხიმები 54 გრამი.

ფისტის თესლების ქიმიური შემადგენლობა ასეთია:

მონო და დისაქარიდი: 2.0 გრ.
სახამებელი: 50.0 გრ.
საკვები ბოჭკოები: 0.3 გრ
ნაცარი: 3.0 г
ვიტამინი B1: 1.0 მგ
ვიტამინი B2: 0.2 მგ
ვიტამინი B3: 1.0 მგ
ვიტამინი B6: 0.5 მგ
ვიტამინი B9: 40.0 მკგ
ვიტამინი E: 6.0 მგ
ვიტამინი H: 10.0 მკგ
ვიტამინი PP: 10.0 მგ
ქოლინი: 90.0 მგ
რკინა: 60.0 მგ
კალიუმი: 600.0 მგ
კალციუმი: 250.0 მგ
სილიციუმი: 50.0 მგ
მაგნიუმი: 200.0 მგ
ნატრიუმი: 25.0 მგ
გოგირდი: 100.0 მგ
ფოსფორი: 400.0 მგ
ქრომი: 30.0 მგ
ალუმინი: 1500.0 მკგ
ბორი: 200.0 მკგ
ვანადიუმი: 170.0 მკგ
იოდი: 10.0 მკგ
კობალტი: 5.0 მკგ
მარგანეცი: 3800.0 მკგ
სპილენძი: 500.0 მკგ
მოლიბდენი: 25.0 მკგ
ნიკელი: 40.0 მკგ
კალა: 35.0 მკგ
სელენიუმი: 19.0 მკგ
ტიტანი: 45.0 მკგ
სტრონციუმი: 200.0 მკგ
ცინკი: 2800.0 მკგ
ცირკონიუმი: 25.0 მკგ

ფისტა საფრთხილოა თავისი ეთეროვანი ზეთებით. ითვლება, რომ მოხმარების დღიური ნორმა 10–15 ცალზე მეტი არ უნდა იყოს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მან შეიძლება გამოიწვიოს თავბრუსხვევა და ღებინების შეგრძნება. მზის სხივების ზემოქმედებით ფისტა გამოყოფს ეთერზეთებს. მათ შეიძლება გამოიწვიოს თავბრუსხვევა. ამიტომ ფისტის მოსავალს ღამით აგროვებენ.

12. გამოყენება მედიცინაში

ფისტას ოფიცინალურ მედიცინაში გამოყენების რამდენიმე მიმართულება არსებობს, მაგრამ ჩვენთვის საინტერესოა, რომ იგი იძლევა ძვირფას, ოფიცინალურ სამედიცინო ნედლეულს – გალებს [9]. რამდენადაც ჩვენთვისაა ცნობილი ფისტასაგან გალების წარმოება ყველა ქვეყანაში არ ხერხდება. შირაქსა და დავით გარეჯში, წინასწარი შეფასებით რეალური იქნება გალების სამრეწველო წარმოება, რაც მნიშვნელოვნად გაზრდის პლანტაციების შემოსავალს.

ლიტერატურაში აღწერილია ფისტის ხალხურ მედიცინაში გამოყენების დიდი გამოცდილება. ხალხური მედიცინა იყენებს ფისტის ნაყოფსა და ფისს. ფისს აგროვებენ აგვისტო– სექტემბერში. ფისტას იყენებენ როგორც ტკივილგამაყუჩებელ საშუალებას თირკმლების, კუჭის ტკივილის დროს, როგორც ღებინების საწინააღმდეგო, ზოგადგამაჯანსარებელ, გულის მდგომარეობის გამაუმჯობესებელ, სპერმის რაოდენობის ზრდისა და ხველის შემამცირებელ საშუალებას.

წყალზე დაყენებულ ფისტას თესლებსა და თვით თესლებს იყენებენ ტუბერკულოზის, სისხლნაკლულობის დროს. ფისს იყენებენ ჭრილობებისა და წყლულების სამკურნალოდ, გამოიყენება ანემიისა და ასთენიის დროს. ჰარემში სტუმრობამდე 2 საათით ადრე, აუცილებლად მიირთმევდნენ სპეციალურად შემზადებულ ფისტას.

13. გამოყენების არასამედიცინო სფეროები

13.1. სამედიცინო (გალები) გამოყენება პერსპექტიული ბიზნეს–ნიშად შეიძლება იქცეს, მაგრამ დღეს, ფისტა შემოსავალს თესლის საკვებად და კულინარული გამოყენებიდან იძლევა. ფისტის თესლებს სასიამოვნო გემო და არომატი აქვს. მას ჭამენ უმად, დამარილებულს ან მოხალულს. ზოგიერთ ქვეყანაში მარინებულსა და გამხმარ ფისტას ხორცისა და თევზის საკმაზად იყენებენ. იყენებენ ნაყინში, ტორტებში, მარციპანებში, ყავის სუროგატად. ფისტის ზეთი გამოიყენება ძეხვის წარმოებასა და საკონდიტრო წარმოებაში. პოპულარულია ლუდთან და ა.შ. საინტერესოა, რომ მუდმივად ჩნდება ფისტის საკვებად გამოყენების ახალი სფეროები.

13.2. ფისტა, როგორც ნიადაგის ეროზიასთან ბრძოლის საშუალება, რეალური და პერსპექტიულია. მას შუა აზია ამ მიზნით დიდი ხანია წარმატებით იყენებს. ამ მიმართულებით, განსაკუთრებით ფასეულია უზბეკეთის გამოცდილება. იგი ხარობს ისეთ მშრალ ადგილებშიც, სადაც სხვა ხეები არ ხარობს. ხარობს კლდეებზეც და იცავს მათ ჩამოშლისაგან.

13.3. ფისტის ხეების დასერვით იღებენ ფისს. ფისს მრავალ სფეროში აქვს გამოყენება, მაგრამ ხეებს აკნინებს. ამიტომ, ფისს ძირითადად ბებერი ხეებიდან აგროვებენ, ჩვენთან, უახლოეს 300 წლის მანძილზე ფისის წარმოება არარენტაბელური იქნება– მერე შეიძლება.

13.4. კარგი შეშა და მერქანია, მაგრამ ამ საკითხის განხილვაც 300 წლით გადავდოთ.

14. გამრავლება

ნიადაგის შერჩევა. ნიადაგისადმი მომთხოვნი არაა, მაგრამ ამჯობინებს კარგ ჰაერ- და წყალშეღწევად ნიადაგებს. ცოტაა მცენარე, რომელიც მარილიან ნიადაგებზე ასე კარგად ხარობდეს.

ჰავა. ერთ – ერთი ყველაზე გვალვაგამძლე მცენარეა. მცენარე არ იღუპება 60 გრადუს სითბოზე, 50 გრადუსზე კი ჩვეულებრივად იძლევა მოსავალს. უძლებს 40 გრადუს ყინვასაც.

წყალი. დიდად გვალვაგამძლეა. არსებობს შუა აზიური ექსპერიმეტული მონაცემები, რომ მორწყვა ზრდის მოსავლის რაოდენობას და აჩქარებს მცენარის ზრდას. ეს მონაცემები, ვფიქრობთ უფრო სანერგე მეურნეობებისათვისაა გამოსადეგი.

მდედრობითი და მამრობითი ხეების თანაფარდობა. პლანტაციაში საკმარისია 10 მდედრობით ხეზე ერთი მამრობითის გაშენება.

გამრავლება. მრავლდება თესლით, ფესვთა ამონაყრითა და მყნობით. რაც შეეხება მყნობით გამრავლებას. საძირედ შეიძლება გამოდგეს საკმლის ხე, მაგრამ ეს მასიურად მიზანშეუწონელია. საქმე იმაშია, რომ ფისტის ბევრი ჯიში ადის 1700 მეტრ სიმაღლემდე. ეს ძალიან მნიშვნელოვანი ფაქტორია საქართველოსათვის. საკმლის ხე კი, ვერ სცილდება 1000 მეტრს. საკმლის ძირზე ნამყენი ეგზემპლარების გავრცელების არეალი, არ იქნება საინტერესო. (ექსპერიმენტები არ ჩაგვიტარებია და ეს მხოლოდ ვარაუდია).

სანერგის აუცილებლობა. ცხადია, კარგია თუ მცენარე თავიდანვე საბოლოო ადგილზე დაითესება, მაგრამ ეს არარეალურია, რადგან ცხვარი და საქონელი ახალ აღმონაცენს საშველს არ მისცემს. რეალურად, აუცილებელია სანერგის მოწყობა. ცხადია არსებობს ვარიანტი ნათესი შემოირაგოს, მაგრამ მასიურად ეს ვერ მოხერხდება.

სანერგის სპეციფიკა. ჩვენ ჩავატარეთ ასეთი ცდა: თუნუქის 1, 5 მეტრიანი მილი ავავსეთ მიწით და დავთესეთ მასზე ფისტა. 3 წლის შემდეგ, მიწისზედა ნაწილის სიმაღლემ მიაღწია 40 სანტიმეტრს, ფესვის სიგრძემ კი გადააჭარბა 1, 5 მეტრს. მეორე შემთხვევაში თესლის ნიადაგში ჩავრგეთ და ვრწყავდით. ფესვები ჰორიზონტალურად განვითარდა. ორივე მცენარე გადავრგეთ ბუნებრივ პირობებში. მეორე თანდათან დაბუჩქდა. ექსპერიმენტების რაოდენობა არ იყო სამეცნიერო დასკვნების გასაკეთებლად საკმარისი, მაგრამ იგი ვგონებ მიუთითებს, რომ ნერგების სანერგეებიდან შეძენისას სიფრთხილეა საჭირო. სანერგე მეურნეობები ყიდიან მეორე ტიპის ნერგებს, რადგან პირველი ტიპის 5 – 6 წლიანი ნერგების ამოთხრა, ფესვების ძლიერი დაზიანების გარეშე, შეუძლებელია და დიდ ხარჯებთანაა დაკავშირებული. ვფიქრობთ, ინტერსიური მეცხოველეობის რაიონებისათვის ნერგები ყუთებში (მილებში) უნდა გამრავლდეს. ეს დამატებით ხარჯებს გამოიწვევს, მაგრამ შემცირდება პლანტაციის გაშენების კომპლექსური ხარჯები – აღარ იქნება საჭირო ნერგების ამოთხრის ხარჯი; დარგვის ხარჯი შემცირდება; შესაძლებელი გახდება სანერგე გაკეთდეს ნებისმიერ ადგილზე.

15. საკონსულტაციო და საინფორმაციო მომსახურება ფისტას წარმოების მსურველთათვის

ჩვენ ვცდილობთ მეწარმეთა ყურადღება მივაპყროთ ფისტის წარმოების პერსპექტივებს. ფისტა ერთ–ერთი ყველაზე პერსპექტიული მცენარეა, მრავალმხრივი და უპირველეს ყოვლისა– ეკონომიკური ეფექტით. მეწარმეთა ყურადღება გვინდა მივაპყროთ, რომ პლანტაციების გაშენებისას ყველა გადაწყვეტილება სისტემურად უნდა იქნეს გააზრებული. ეს სპეციალურად ამ მიმართულებით მუშაობას მოითხოვს. ჩვენს მიერ გარკვეული სამუშაოები უკვე ჩატარებულია და დაინტერესებულ მეწარმეებს ვთავაზობთ ჩვენს საკონსულტაციო და საინფორმაციო მომსახურებას. პირველადი ამოცანა პლანტაციის გაშენებისას არის სტრატეგიულად კონკურენტული, თანამედროვე ჯიშების შერჩევა. ნაკლებკონკურენტული ჯიშებითა და ტექნოლოგიებით გაშენებული პლანტაციის არარაციონალობა გამოვლინდება მრავალი წლის შემდეგ, როცა სიტუაციის გამოსწორება პრაქტიკულად შეუძლებელი იქნება. ასე მოხდა ზოგიერთ სფეროში, რადგან უცხოური მწარმოებელი ფირმები არ არიან დაინტერესებული კონკურენტი გაიჩინონ და ურჩევნიათ მოძველებული ჯიშები და ტექნოლოგიები მოგვყიდონ. პლანტაციის გაშენებისას აუცილებლად ისარგებლეთ სპეციალისტთა კონსულტაციით. ჩვენი საკონსულტაციო მომსახურება უზრუნველყოფს შეიძინოთ კონკრეტულად თქვენი ნაკვეთისათვის შერჩეული, პერსპექტიული ჯიშების რაციონალური ტექნოლოგიით წარმოებული ნერგები. (დღეისათვის 300–მდე ჯიში და ნერგების გამოყვანის რამდენიმე მეთოდი არსებობს).

ლიტერატურა:

1. ლალი დათეშიძე. საქართველოში სამედიცინო მცენარეთა წარმოების ინფრასტრუქტურის განვითარების საკითხები. “მეცნიერება:. თბილისი.2000 წ. ევრაზიის ფონდის გრანტი,USAID – ის რესურსები. მხარდაჭერა: ACDI – VOCA (USAID resources) together with GEPA, BESO (British Executive Service Overseas) – TACIS program (United kingdom)
2. Lali Dateshidze and co – authors. WHO Global Atlas of Traditional, Complementary and Alternative Medicine. World Health Organization, Centre for Health Development, Kobe, Japan. მხარდაჭერა: ბრიტანეთის საბჭოები, ოქსფორდის უნივერსიტეტის მცენარეთა მეცნიერების დეპარტამენტი.
3. ლალი დათეშიძე. ფისტა. თერჯოლა 1997. ევრაზიის ფონდის გრანტი,USAID – ის რესურსებით
4. ლალი დათეშიძე. ფისტა “სამკურნალო მცენარეთა ინსტიტუტი”. თბ., 2000წ. ევრაზიის ფონდი..USAID – ის რესურსებით, მხარდაჭერა: ACDI – VOCA (USAID resources) together with GEPA, BESO(British Executive Service Overseas) – TACIS program (United kingdom).
5. დათეშიძე ლალი, შენგელია არჩილ, შენგელია ვასილ; ,,ქართული სამედიცინო ენციკლოპედია”. მეორე დეპო – გამოცემა. ჟურნალი ,,ექსპერიმენტული და კლინიკური მედიცინა”. N: 28. 2006. დეპონენტი პროფესორ თეიმურაზ ჩიგოგიძის საერთო რედაქციით. სარედაქციო კოლეგია: ჭუმბურიძე ვახტანგ, კორძაია დიმიტრი, მალაზონია მარინა, ვაჭარაძე კახა, ტყეშელაშვილი ბესარიონ.
6. დათეშიძე ლალი, შენგელია არჩილ, შენგელია ვასილ. ,,ქართული სამედიცინო ენციკლოპედია”. თბილისი, 2005. ,,ტექინფორმის” დეპონენტი N: 1247. თეიმურაზ ჩიგოგიძის რედაქციით.
7. ლალი დათეშიძე, გიორგი ალავერდაშვილი, ლევან შენგელია. დავით გარეჯში საკმლის ხისა (Pistacia mutica F. et M.) და ფსტის (Pistacia vera L.) სადედე პლანტაციის გაშენების მიზანშეწონილობის შესახებ”. ჟურნალი ჟურნალი ,,Plants Science” 2009 წლის იანვარი. ISSN E1987-8028 საქართველოს საპატრიარქოს წმ.ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტი.
8. გამსახურდია ალექსანდრე. ფისტა და ნუში – ტფ.: სამტრესტი, 1936
9. ლინა ერისთავი. ფარმაკოგნოზია. თბ., 2005
10. ლალი დათეშიძე, გიორგი ალავერდაშვილი, ლევან შენგელია. საკმლის ხე Pistacia mutica ქართული უნივერსიტეტის ელექტრონულ სამეცნიერო ჟურნალი  ”Plants Science 2008 “

საინფორმაციო წერილები:

1. ლევან შენგელია. ჩანახატები ქართული უნივერსიტეტის ეკოფარმაცევტული პორტალიდან (წერილი პირველი) >>> ქართული უნივერსიტეტის ელექტრონულ ბიულეტენში “ეკოფარმი”. 2009. www.sangu.ge, www.medgeo.net, http://ecopharm.sangu.ge
2. ლევან შენგელია ჩანახატები ქართული უნივერსიტეტის ეკოფარმაცევტული პორტალიდან (წერილი მეორე). >>> ქართული უნივერსიტეტის ელექტრონულ ბიულეტენში “ეკოფარმი”. 2009. www.sangu.ge, www.medgeo.net, http://ecopharm.sangu.ge
3. ინტერვიუ ფირმა ,,ფლორის” დირექტორთან, ბატონ თენგიზ მაისურაძესთან.  >>> ქართული უნივერსიტეტის ელექტრონულ ბიულეტენში “ეკოფარმი”. 2009. www.sangu.ge, www.medgeo.net, http://ecopharm.sangu.ge
4. მემამულეთა კავშირი მხარს დაუჭერს საქართველოში სამკურნალო მცენარეთა ინფრასტრუქტურის განვითარების პროექტს. ქართული უნივერსიტეტის ელექტრონულ ბიულეტენში “ეკოფარმი”.2009.  www.sangu.ge, www.medgeo.net, http://ecopharm.sangu.ge
5. ლევან შენგელია. დავით გარეჯის უდაბნო >>> ქართული უნივერსიტეტის ელექტრონულ ბიულეტენში “ეკოფარმი”.2009.  www.sangu.ge, www.medgeo.net, http://ecopharm.sangu.ge
6. ლევან შენგელია. ,,სამასწლიანი ეკონომიკური ბაზა დავით გარეჯის უდაბნოსათვის” >>>  ქართული უნივერსიტეტის ელექტრონულ ბიულეტენში “ეკოფარმი”.2009. www.sangu.ge, www.medgeo.net, http://ecopharm.sangu.ge

 

რეცენზირებადი ელექტრონული სამეცნიერო ჟურნალი ,,Plants Science” ISSN E1987-80 UDK 581, N19, დეკემბერი, 2009 წ.

ფისტის წარმოების პერსპექტივები საქართველოში
ლევან შენგელია 

♦♦♦  ჩვენ გირჩევთ – ფისტის თესლი გამოიწერეთ  ამაზონიდან (ამერიკიდან).  დააკლიკეთ აქ >>> ან ზემოთ ბანერს 
♦♦♦  თუკი არა იცით ,,ამაზონიდან” გამოწერა, იხილეთ სტატია “როგორ გამოვიწეროთ ამაზონიდან” >>>

1. შესავალი

2009 წელს საქართველოს საპატრიარქოს წმ. ანდრია პირველწოდებულის სახელობის უნივერსიტეტის ელექტრონულ სამეცნიერო ჟურნალში ”Plants Science” გამოქვეყნდა ლალი დათეშიძის, გიორგი ალავერდაშვილისა და ლევან შენგელიას სტატია: ”დავით გარეჯში საკმლის ხისა (Pistacia mutica F. et M.) და ფსტის (Pistacia vera L.) სადედე პლანტაციის გაშენების მიზანშეწონილობის შესახებ”.

ამ სტატიამ მეწარმეთა ყურადღება მიიპყრო – არაერთმა მეწარმემ, გლეხმა თუ ფერმერმა გამოთქვა ფისტის პლანტაციის გაშენების სურვილი. უფრო მეტიც – იქმნება ”ფისტის მწარმოებელთა ასოციაცია”.
ამ სიტუაციიდან გამომდინარე, ქართული უნივერსიტეტის ეკოფარმაცევტული პროექტის ფარგლებში, მიზანშეწონილად მივიჩნიეთ გამოგვექვეყნებინა დამატებითი მასალები. ჩვენ შეძლებისდაგვარად შევეცადეთ წინამდებარე სტატიაში პასუხები გაგვეცა კითხვებზეც, რომლებითაც საუნივერსიტეტო სკაიპ–სემინარებზე მოგვმართავდნენ მეწარმეები და ფერმერები (იხ. ლიტერატურის და პუბლიკაციების სია).

სტატიის ავტორი თავიანთ მოვალეობად მიიჩნევს აღნიშნოს, რომ საქართველოში ფისტას პლანტაციების აღდგენას, 1930 – იან წლებში ცდილობდა ცეკავშირი. (არსებობს 1936 წელს გამოცემული გამსახურდიას ბროშურა). სამწუხაროდ, როგორც ჩანს, ამ წამოწყებას 1937 წლის რეპრესიებმა შეუშალა ხელი. 1995 წელს ფისტის მოშენების საკითხი, ფარმაცევტული მიზნებისათვის დასვა ლალი დათეშიძემ და პირველი ექსპერიმენტებიც, ფარმაცევტული პროდუქციის (გალების) წარმოების მიზნით, ფისტის კულტურის აღდგენისათვის მიმართულებით მის მიერ ჩატარდა (იხ.ლიტერატურის სია). ერთ–ერთმა, პირველმა ექსპერიმენტი ფისტის კაკლის წარმოებისათვის, ფერეიდანელ ქართველთა კონსულტაციით, ჩაატარა გიორგი ალავერდაშვილმა.

მისი უწმინდესობის კურთხევით, სამუშაოები ფისტის კულტურის აღდგენის თანამედროვე ტექნოლოგიების დასამუშავებლად ამჟამად მიმდინარეობს წმ. ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართულ უნივერსიტეტში. (ეკოფარმაცევტული პროექტის ფარგლებში). უნივერსიტეტში თავი მოიყარა ამ სფეროში ადრე ჩატარებულმა ყველა კვლევამ, ნაფიქრმა და ნაოცნებარმა.

2. ზოგადი ინფორმაცია ფისტის შესახებ

ფისტა (,,фисташка”) ერთ – ერთი ყველაზე ძვირადღირებული კაკალია. მისი ღირებულება საერთაშორისო ბაზარზე დიდად აღემატება ნიგვზის, თხილისა და სხვა კაკლოვნების ღირებულებას. ფისტას სხვა კაკლოვანებთან, მათ შორის თხილთან ფარდობით, განსაკუთრებით მდგრადი ბაზარი გააჩნია. საერთაშორისო მარკეტოლოგი–ექსპერტები თვლიან, რომ ფისტის ფასების დაცემა მოსალოდნელი არაა. პირიქით, ჩნდება მისი გამოყენების ახალი ნიშები. შესაბამისად, პლანტაციების რაოდენობა მთელ მსოფლიოში იზრდება. აღსანიშნავია, რომ ამ დარგში, კერძოდ კი ახალი ჯიშებისა და დამუშავების ტექნოლოგიებში სოლიდურ ინვესტიციებს აკეთებენ შუა აზიის ქვეყნები და ჩინეთი.

ფისტა სულ უფრო პოპულარული ხდება საქართველოს სამომხმარებლო ბაზარზეც, ფართოვდება შიდა ბაზარი.
ფისტა, როგორც საწარმოო კულტურა, უპირველეს ყოვლისა, ნაყოფის საკვები თვისებებით და ფასითაა საინტერესო, მაგრამ იგი ამავე დროს დიდად საინტერესო და პერსპექტიულია ფარმაცევტული და პარაფარმაცევტული წარმოებისათვის, ასევე–ჰომეოპათიისათვის.
საინტერესოა ინფრასტრუქტურული თვალსაზრისითაც: ხარობს ზღვის დონიდან 1700 – მდე, ნახევრად უდაბნოების პირობებში, დიდად გვალვაგამძლეა, არ ითხოვს მოვლას, ამაგრებს ნიადაგს და მნიშვნელოვანია ეროზიასაშიში ზონების გასამაგრებლად. ამგვარი ტერიტორიების ხვედრითი წილი საქართველოში, საკმაოდ მაღალია, განსაკუთრებით – სამხრეთის საზღვრების მიმართულებით (ყაზახური სელექციური ჯიშები ზღვის დონიდან 2 200 მეტრამდე ადის, რაც სამცხე –ჯავახეთისათვის ახალ პერსპექტივებს ხსნის).

3. საქართველოში ფისტის წარმოების პერსპექტივები

ფისტაფისტა საქართველოში ოდითგანვე ყოფილა გავრცელებული. იგი მოხსენიებულია ,,ხილთა ქებაშიც”. ქართულ ენაზე არსებული სინონიმების სიმრავლეც (ფსტა, ბუსტული, ფისტილი. ფუსტული…) ადასტურებს ოდესღაც მის ფართო გავრცელებას. ამჟამად ფისტა ჩვენში აღარაა. თუ არ ჩავთვლით რამდენიმე ცალს, რომლებიც გასული საუკუნის 60-იან წლებში თურქეთის კონსულმა აჩუქა გიორგი ლეონიძეს. ესენი არაა ისტორიული ჯიშები. ისინი არ გამოირჩევიან მძლავრი ფესვთა სისტემით და გვალვაგამძლეობით. რატომ მოისპო ისტორიული ჯიშები, რომლებიც შეგუებული იყვნენ ადგილობრიც გარემოს – ცალკე თემაა.
საქართველოში ფისტას პლანტაციების გაშენებას მნიშვნელოვანი ეკოლოგიური, ეკონომიკური და სოციალური მნიშვნელობა ექნება. ფისტის პლანტაციების წარმოება დროსა და რესურსებს მოითხოვს, მაგრამ მრავალმხრივ ეფექტს მისცემს მომავალ თაობებსაც (ფისტა მოსავალს 300 წელი იძლევა)

წინამდებარე სტატია მიზნად არ ისახავს მკითხველისათვის ბიზნეს–გეგმის წარდგინებას. აქ მხოლოდ იმ ძირითად პლიუსებზე გვინდა გავამახვილოთ ყურადღება რომელიც ამ კულტურის აღდგენამ შეიძლება მოუტანოს საქართველოს:

3.1. ფისტის კულტურის აღდგენამ ქვეყანას შეუძლია მოუტანოს დიდი ეკონომიკური მოგება. ციფრები აქ არ მოგვყავს, მაგრამ ისინი საკმაოდ შთამბეჭდავად გამოიყურება, განსაკუთრებით თუკი ფისტის კაკალთან ერთად გალების და წარმოებასაც განვავითარებთ. (გალების წარმოება ყველა ქვეყანაში არ ხერხდება ბუნებრივი პირობების გამო).

3.2. ფისტის გაშენება შეიძლება იქ, სადაც სხვა კულტურები ნაკლებად ხარობს, განსაკუთრებით აზერბაიჯანისა და, ნაწილობრივ, სომხეთის მოსაზღვრე რაიონებში. ამ რეგიონებში ადგილობრივ მეწარმეობისა და ეკონომიკის განვითარება მნიშვნელოვანი ამოცანაა.

3.3. ფისტა, გვალვიანი რაიონებისათვის საუკეთესო ეროზიასაწინააღმდეგო მცენარეა. მისი მეშვეობით შეიძლება ეროზიული პროცესების პრობლემურ რაიონებში შეჩერება. ამგვარი ტერიტორიების ხვედრითი წილი საქართველოში საკმაოდ მაღალია, განსაკუთრებით – სამხრეთის საზღვრების მიმართულებით (ყაზახური სელექციური ჯიშები ზღვის დონიდან 2 200 მეტრამდე ადის, რაც სამცხე –ჯავახეთისათვის ახალ პერსპექტივებს ხსნის).

3.4. აღსანიშნავია, რომ ფისტას არ ჭირდება გადამამუშავებელი ინფრასტრუქტურის შექმნა და მასში ინვესტირება.

4. ფისტის სამონასტრო ბაღებში გაშენების მნიშვნელობა

მიუხედავად სოლიდური შემოსავლისა, რომელსაც ფისტის პლანტაცია იძლევა, ქართული ბიზნესი ჯერ კიდევ არაა ამ სფეროთი სათანადოდ დაინტერესებული. ამის ძირითადი მიზეზია გამოცდილებისა და მაგალითის არარსებობა, რის გამოც ფისტის წარმოება მეცნიერებად და რისკტევად ობიექტად აღიქმება. არის სხვა პრობლემაც– ინვესტიციის უკუგება გვიან იწყება. ქართული კერძო ბიზნესი გრძელვადიან ინვესტიციებზე, ჯერჯერობით, ვერ იქნება ორიენტირებული.
ინიციატივა ამ სფეროში, თავის თავზე უნდა აიღოს დროში მდგრადმა ინსტიტუტებმა. ჩვენ ასე წარმოგვიდგენია: ფისტის (და სხვა პერსპექტიული კულტურების) წარმოება და სადედე პლანტაციების მშენებლობა უნდა დაიწყოს საპატრიარქოს უნივერსიტეტსა და სამონასტრო ბაღებში. მცენარეები და ცოდნა სწრაფად გავრცელდება მონასტრების მიმდებარე რეგიონებში. ეს ყველაზე მნიშვნელოვანი შედეგი იქნება ქვეყნისათვის, მაგრამ გარდა ამისა:
– ფისტის წარმოების განვითარებით სამონასტრო ბაღებში მათ საუკუნოდ სახსარი გაუჩნდებათ (ფისტა 300 წელს იძლევა კარგ მოსავალს).
უპირველეს ყოვლისა, ფისტის გაშენება რენტაბელური იქნება აზერბაიჯანის მონაპირე ტერიტორიებზე არსებული მონასტრებისათვის. მაგალითად დავით გარეჯისათვის, სადაც იგი ისტორიულად ხარობდა.
წინასწარი მონაცემებით შეიძლება შეირჩეს ჯიშები სომხეთის საზღვრისმონაპირე მონასტრებისათვის, მაგალითად ფოკასთვის.
კარგად იხარებს შირაქში და ალაზნის მლაშობებზე.
საცდელი პლანტაცია სნოში უკვე შენდება. კავკასიონის ფერდებზე პლანტაციის გაშენებამდე ექსპერიმენტები იქნება საჭირო.
სამონასტრო ბაღებში ფისტის გაშენება, მოსახლეობაშიც შეიტანს ცოდნასა და სამეწარმეო კულტურას და პლანტაციები სამონასტრო ბაღებიდან საკმაოდ სწრაფად გავრცელდება კერძო სექტორშიც.
ესკიზურ რუკაზე მწვანე ფერად გამოხატულია ის საორენტაციო რეგიონები, სადაც ფისტის წარმოება რენტაბელური იქნება. ყვითლად სავარაუდოდ რენტაბელური რაიონები, სადაც დამატებითი ექსპერიმენტებია საჭირო.

ruka

5. პირველი ნაბიჯი

როგორც უწმინდესი ბრძანებს, მნიშვნელოვანია სწორად გავიაზროთ პირველი ნაბიჯი.
პირველი ნაბიჯი ესაა მთელი ინფრასტრუქტურის სისტემური სტრატეგიური გააზრება, ბიზნეს და ტექნოლოგიური გეგმის მომზადება. ეს სამუშაო საქართველოს საპატრიაქროს წმ. ანდრია პირველწოდებულის სახელობის უნივერსიტეტში უკვე ჩატარდა და მიმდინარეობს.

მეორე ნაბიჯი ესაა სადედე – სანერგე პლანტაციის გაშენება. ამგვარი პლანტაცია, თავდაპირველად უნივერსიტეტის ქოლგის ქვეშ უნდა გაშენდეს, რადგან მას მუდმივი სამეცნიერო–ტექნოლოგიური თანხლება დაჭირდება.

სტატიის მიზანი არაა მკითხველისათვის გეგმის წარდგინება. აღვნიშნავთ, მხოლოდ: რეალურია 3 მილიონამდე ადაპტირებული საუკეთესო ჯიშის ნერგის გამოყვანა და მიწოდება მონასტრებისა და წარმოებისათვის. ეს რაოდენობა პირველ ათწლეულში, ვფიქრობთ, საკმარისი იქნება.

ცხადია, მნიშვნელოვანია საგანმანათლებლო საქმიანობა, ტექნოლოგიების სწავლება და საქმიანობის ამ სფეროს პროპაგანდა. ამ ფუნქციას, უწმინდესის ლოცვა – კურთხევით, უკვე ასრულებს ქართული უნივერსიტეტი, მათ შორის საიტის www.sangu.ge მეშვეობით.

6. საქართველოში ფისტის წარმოების პრობლემები

ფისტის წარმოება–რეალიზაცია ქვემოთ ჩამოთვლილ ძირითად ეტაპებს მოიცავს:
1. ჯიშების შერჩევა
2. დარგვის ტექნოლოგია
3. კრეფის ტექნოლოგია
4. გადამუშავების ტექნოლოგია
5. მარკეტინგული ტექნოლოგიები
6. თანამდევი წარმოება

შევეცადოთ, მოკლედ მიმოვიხილოთ ის პრობლემები, რომლებმაც თითოეულ ეტაპზე შეიძლება იჩინოს თავი:
პირველი ამოცანა თუ პრობლემა ისაა, ყველა ეს ეტაპი, მთლიანად ინფრასტრუქტურა, ერთიანობაში, როგორც ერთი მთლიანი იქნეს გააზრებული.

1. ჯიშების შერჩევა
დროითი თვალსაზრისით, ეს პირველადი ამოცანაა. ინტერნეტში 200–მდე ჯიში მოვთვალეთ, ზოგიერთი წყარო 400–მდე ჯიშს ასახელებს. თითოეულ ამ ჯიშთაგანს აქვს თავისი სპეციფიკა, თავისი ნიუანსები, პლიუსები და მინუსები. მათი არასწორი ან არასრული გააზრება თავს მრავალი წლის შემდეგ გამოავლენს. ჯიშები ოპტიმალურად უნდა შეირჩეს თითოეული რაიონისათვის და ამ შერჩევის დროს, გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, როგორც საწარმოო, აგრო–ტექნიკური და სხვა მახასიათებლები, ასევე– მარკეტინგული პერსპექტივა. ეს სამუშაოები ყველა რეგიონისათვის ინდივიდიალურად უნდა ჩატარდეს.
მაგალითად, მთელი პროცესის ერთიანი გააზრების შედეგად, ჩვენ ვთვლით, რომ თურქული ჯიშების გაშენება არ შეიძლება, თუმცა ისინი ცუდი არაა. ასევე, არ ვთვლით, რომ კალიფორნიული ჯიშების შემოტანა იქნება მარკეტინგულად სწორი. თუკი ამჟამად ფისტის არაოპტიმალური ჯიშები გავრცელდა სიტუაციის გამოსწორება შეუძლებელი იქნება.

2. დარგვისა და მოვლის ტექნოლოგია
მათზე არა მარტო მოსავლის რაოდენობა და ხარისხია დამოკიდებული, არამედ, რამდენად სწრაფად დაიწყება მოსავლის მიღება. ამ სფეროში ჩვენ ისრაელის გამოცდილებას ვანიჭებთ უპირატესობას.

3. კრეფისა და დამუშავების ტექნოლოგია. 4. გადამუშავების ტექნოლოგია
აქ ცხადია, ამერიკულ ტექნოლოგიები უნდა იქნეს გამოყენებული. ჯიშებიც ისე უნდა იქნეს შერჩეული, რომ ისინი ამ ტექნოლოგიებს დაექვემდებარონ. ყველა ჯიში არ ექვემდებარება ამ ტექნოლოგიებს და არსებულ ტექნიკას.

5. მარკეტინგული ტექნოლოგიები
მარკეტინგული სამუშაობი პლანტაციის ჩაყრის დღიდანვე უნდა მიმდინარეობდეს. ამ თვალსაზრისით პერსპექტიული ჩანს ”ფისტის მწარმოებელთა ასოციაციის გაძლიერება”.

6. თანამდევი წარმოება
ეს, პლანტაციის დაგეგმვის უაღრესად მნიშვნელოვანი პარამეტრია. ფისტის პლანტაცია სრულ მსხმოიარობას გვიან იწყებს და აუცილებელია ამ პერიოდში ნაკვეთი თანამდევი მცენარეებით დაკავდეს, რომლებიც ფისტის განვითარებას ხელს არ შეუშლიან. ასეთი მცენარეების შერჩევა ცალკე ამოცანაა.

7. მარკეტინგი

ფისტაფისტა მარკეტინგულად ერთ–ერთ ყველაზე პერსპექტიულ კულტურად ითვლება. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ოფიციალური მონაცემებით მსოფლიოში 2002 წელს იწარმოებოდა 548 759 მეტრული ტონა (მტ) ფისტა. აქედან ირანი აწარმოებდა 300 000 –ს. ამერიკის შეერთებული შტატები 127 010–ს, თურქეთი 40 000–ს, სირია 39 208–ს, ჩინეთი 26 000 –ს. ირანში ფისტას პლანტაციებს ეკავა 280000 ჰექტარი, აშშ–ში– 44 000 ჰექტარი.
2008 წლის მონაცემებით ბაზარზე მიწოდება მოთხოვნილებაზე მნიშვნელოვნად ნაკლები იყო. სპეციალურ მედიაში აღნიშნულია, რომ რამადანის დღესასწაულის წინ ირანული პროდუქცია მთლიანად იქნა რეალიზებული შიდა მოხმარებისათვის და შესაბამისად, საერთაშორისო ბაზარზე მოთხოვნილებამ დიდად გადააჭარბა მიწოდებას.
ფისტის პლანტაციები არსებობს ირანში, ამერიკაში, საბერძნეთი, სირიაში, ესპანეთში, იტალიაში, თურქეთში, ყაზახეთში, თურქმენეთში, ინდოეთში, ჩინეთში, სირიაში, ავღანეთში. მაგრამ საერთაშორისო ბაზარზე ფისტის ძირითადი მიმწოდებლები არიან ირანი და კალიფორნია. მათი პროდუქცია ითვლება განსაკუთრებით კონკურენტუნარიანად. საერთაშორისო ბაზარზეც, ეს ორი ქვეყანა გვევლინება ძირითად კონკურენტებად.
ორივე მხარის მარკეტოლოგებს ლიტერატურაში მოჰყავთ თავისი პლიუსები. ამ მასალების განხილვის შედეგად, ჩვენ ქვემოთ აღწერილი შთაბეჭდილება ჩამოგვიყალიბდა.
ირანულ და ამერიკულ პროდუქციის კონკურენციაში, ერთმანეთს უპირისპირდება ერთის მხრივ საუკეთესო ბუნებრივი პირობები და საუკუნოვანი გამოცდილება (ირანი) და წარმოების თანამედროვე სამეცნიერო–ტექნოლოგიური მიღწევები (აშშ).
ფისტის წარმოებაში მსოფლიო ლიდერი მრავალი საუკუნის მანძილზე ირანი იყო. 1979 წლის რევოლუციის შემდეგ, ამერიკელ ფერმერებს გზა გაეხსნათ საერთაშორისო ბაზარზე. სან ხოაკინის ველზე გაშენებულია მსოფლიოში უდიდესი, 11 700 ჰექტარის ფართის პლანტაცია.
ირანის ბუნებრივი პირობები უკეთესია ფისტის წარმოებისათვის. ამდენად, უშუალოდ ნედლეული უკეთესი ჩანს.
თანამედროვე ტექნოლოგიების საუკეთესო მაგალითია ფისტის მოშენების, გადამუშავებისა და რეალიზაციიის კალიფორნიული სისტემა. ამერიკაში ფისტის წარმოება ერთ–ერთ ყველაზე ახალგაზრდა და ყველაზე წარმატებულ სასოფლო–სამეურნეო მიმართულებად ითვლება. საცდელი პლანტაციები კალიფორნიაში 1960 წელს გაშენდა. უშუალოდ ნერგები კი 1930 წელს შეიტანეს ირანიდან.
ამერიკული ნედლეული იგებს: მაღალრენტაბელური ჯიშების, ნედლეულის კრეფის, გადამუშავების, შეფუთვის ტექნოლოგიებისა და რაც მთავარია უკეთესი მარკეტინგული მომსახურების ხარჯზე. ამერიკაში სოლიდური ინვესტიციები კეთდება ფისტის მრეწველობაში, მათ შორის სამეცნიერო და ტექნოლოგიურ კვლევით, ჯიშების გამოყვანისა და საპროექტო სამუშაოებში.

ტექნოლოგიური დეტალების საილუსტრაციო მაგალითი: ირანში ფისტის კაკალს ბერტყავენ და მიწიდან კრეფენ გაშრობის შემდეგ. ამ დროს წეგო ეწებება ნაჭუჭს, მოცილებისას კი ჩნდება ლაქები და სასაქონლო სახე უარესდება. ამერიკული ტექნოლოგია მოკრეფის შემდეგ წყლის ჭავლით აცლის წეგოს. ეს მოითხოვს დიდი რაოდენობით წყალს, რისი საშუალებაც ირანელ მეწარმეების უმეტესობას არა აქვს. სხვათაშორის, ჩვენს სამომხმარებლო ქსელში არსებული წითელი ფისტა, სწორედ ამ ლაქების დასაფარავადაა შეღებილი. ბუნებრივად იყო მოყვითალო–ჭუჭყიანი ფერისაა.

საქართველოში რეალურად არსებობს პირობები ფისტის წარმოებისას გაერთიანდეს ორივე მხარის პლიუსები.
დღეს მრავალი ქვეყანა ცდილობს განავითაროს ფისტის წარმოება. ამის კარგი მაგალითია შუა აზიის ქვეყნები. ყაზახეთსა და უზბეკეთში არსებობს ფისტის წარმოების განვითარების ხელშეწყობის სახელმწიფო პროგრამები. ისინი მოიცავენ სასელექციო სამუშაოებსაც.

8. სისტემატიკა

თუთუბოსებრთა ოჯახში (Anacardiaceae), გაერთიანებულია 80 – მდე გვარი. მათ შორის: საკმლის ხე, თუთუბო, თრიმლი და ფსტა (ფისტა).
უშუალოდ ფისტას გვარში (Pistacia) 20 – მდე სახეობა შედის. მათ შორის ჩვენში ცნობილია ნამდვილი ფისტა (Pistacia vera L.) და კევის ხე (Pistacia mutica F. et M.). აღსანიშნავია, რომ ამ გვარში შემავალ სახეობათაგან საკვებად მხოლოდ ,,ნამდვილი ფისტა” (Pistacia vera L.) გამოიყენება. აქ მხოლოდ ამ სახეობაზეა საუბარი.

9. გავრცელება

ნამდვილი ფისტას (Pistacia vera L.) ყველა სახეობა წინა და შუა აზიასა და ხმელთაშუა ზღვის ქვეყნებშია გავრცელებული. კულტივირებული ფისტას დიდი მასივებია ირანში, სირიაში, თურქეთსა და აშშ – ში. ამჟამად ფისტა საქართველოში აღარაა. გადაშენების მიზეზები უცნობია, მაგრამ სავარაუდოდ ისინი კომპლექსურია:

- ფისტას გავრცელების რაიონებში ხე იშვიათობაა და მწყემსები შეშად პრაქტიკულად მხოლოდ ფისტას იყენებდნენ;
- ინტენსიური მეცხვარეობა ანადგურებდა ნორჩ მცენარეებს;
- ამ რაიონებში, უკეთესი ბალახის ამოსასვლელად, ტრადიციულად წვავდნენ ბალახს და მცენარეულობაც ეწირებოდა.

არსებობს, ფერეიდანელ ქართველთა კონსულტაციით გაშენებული რამდენიმე საცდელი ნარგაობა: წნორში (გიორგი ალავერდაშვილი), გლდანში (ლალი დათეშიძე), შირაქში (ლევან შენგელია). რამდენიმე მეწარმე–ფერმერი, ჩვენი კონსულტაციებით, ამჟამად აშენებს პლანტაციას.

10. ზოგადი აღწერა

ფისტა 7 მეტრამდე სიმაღლის ხეა. გვხვდება 2 – 6 ამონაყრიანი ბუჩქის ფორმითაც. ბუჩქების სიმაღლე 3 მეტრამდეა. კულტურაში ფისტა ხედ უნდა გაიზარდოს, მისი დაბუჩქება არარაციონალურ მოვლა – პირობებზე მიუთითებს.
ღეროები პირველ წელს გლუვია, ყავისფერი, მეორე წლიდან რუხი ქერქით იფარება.
ფოთლები ყვავილობის შემდეგ ან ერთდროულად იწყებენ განვითარებას, ფართოა, ოვალური ან კვერცხისებრი, ხასხასა მწვანე. განლაგებულია მჭიდროდ, ზემოთა მხრიდან პრიალა, ხოლო ქვემოთა მხრიდან გლუვი ზედაპირი აქვთ.
ყვავილები შეკრებილია საგველა ყვავილედად. ორსახლიანი მცენარეა. იმტვერება ქარით. ბუნებრივი განვითარებისას მამრობითი ხეების რაოდენობა აჭარბებს მდედრობითს. ეს იმ აუცილებლობითაა განპირობებული, რომ ხეები ერთმანეთისაგან დაშორებით იზრდება და არასდროს ეხებიან ერთმანეთს ფესვებით. ირანში ყვავილობას იწყებს აპრილის დასაწყისში. მამრობითი ყვავილები ცოტათი ადრე იშლება, რაც ხეების სქესის გარჩევის საშუალებას იძლევა. ყვავის 3 – 4 დღე.
ფუტკრით დამტვერვის შესახებ მონაცემები ვერ მოვიპოვეთ. არაა მონაცემები თაფლოვანობის შესახებ. ალბათ იმიტომ, რომ ფისტა სულ 3–4 დღეს ყვავის. მისი გავრცელების არეალში კი, საკვები ბაზის სიმწირის გამო საერთოდ ფუტკარს ნაკლებად აშენებენ
ფსტის ნაყოფი კაკალია. ნაყოფი შედგება ორი ლებნისაგან; ნაჭუჭი თხელია. ისხამს ყოველწლიურად, მაგრამ ორ – სამ წელიწადში ერთხელ განსაკუთრებით მაღალი მოსავალი იცის. ირანული მონაცემებით ნაყოფი მწიფდება აგვისტოში, თურქული მონაცემებით – სექტემბერში.
ბუჩქების ფესვთა სისტემა 15 მეტრამდე ჩადის, ხოლო ხეების – 30 მეტრამდე. (შუა აზიური მონაცემები); ცოცხლობს 300 – დან 700 წლამდე.

გაგრძელება იხ. >>>>

_____________________________________________

..

vaka