სასქესო ორგანოების ავთვისებიანი ახალწარმონაქმნები

 სასქესო ორგანოების ავთვისებიანი ახალწარმონაქმნები

არჩილ შენგელიალალი დათეშიძე

სასქესო ორგანოების ავთვისებიანი ახალწარმონაქმნები ქალებში ავთვისებიანი წარმონაქმნებიდან კიბო ერთ – ერთი პირველი ადგილი უკავია; მისი ყველაზე ხშირი ლოკალიზაციაა საშვილოსნო.

 

ვულვის კიბო. სიმპტომები და მიმდინარეობა. ადრეული სიმპტომია ქავილი, შემდგომ ჩნდება ჩირქოვანი გამონადენი, სისხლდენა. გასინჯვით შეიძლება აღმოვაჩინოთ დაწყლულება ან სიმსივნური კვანძი, ინფილტრატი. მკურნალობა პროცესის საწყის სტადიაში ოპერაციულია. მოგვიანებით  – კომბინირებული თერაპია: რადიორენტგენო – და ქიმიოთერაპია.

ვულვის სარკომა – იშვიათი სიმსივნე. ვულვის ავთვისებიანი სიმსივნის განსაკუთრებულ სახეობას წარმოადგენს მელანომა, რომელიც ვითარდება თანდაყოლილი ლაქებიდან. სიმსივნე შეიძლება განვითარდეს ნებისმიერ ასაკში, სწრაფად წყლულდება, იძლევა მეტასტაზებს და გააჩნია ძალიან ავთვისებიანი მიმდინარეობა. მკურნალობა ოპერაციულია შემდგომში სხივური და ქიმიოთერაპიის პარალელურად.

საშოს კიბო. განარჩევენ საშოს პირველად და მეტასტაზურ კიბოს. საშოს პირველადი კიბო ვლინდება ეგზოფიტური (ე.წ. ყვავილოვანი კომბოსტო) და ენდოფიტური (ინფილტრატი, რომელიც სწრაფად აზიანებს მიმდებარე ქსოვილებს) ზრდით.

სიმპტომები, მიმდინარეობა. თეთრად შლა, კონტაქტური სისხლდენები, მოგვიანებით ვითარდება ჩირქოვან – ჰემორაგიული გამონადენი. დიაგნოზის დასმა ხდება კოლპოსკოპიისა და ბიოფსიის საფუძველზე; შემდგომ ტარდება ჰისტოლოგიური გამოკვლევა. დიფერენციალური დიაგნოზი ტარდება პაპილომასთან, სიფილისურ და ტუბერკულოზურ წყლულთან, ენდომეტრიოზთან და საშოს კედლის ტრავმულ დაზიანებასთან. მკურნალობა – შერწყმული სხივური თერაპია.

საშოს სარკომა – იშვიათი ავთვისებიანი სიმსივნე. აღენიშნებათ ბავშვებს და ქალებს მენოპაუზის პერიოდში. ბავშვებში საშოს სარკომა განსაკუთრებით სწრაფად და ავთვისებიანად მიმდინარეობს. მოზრდილებში ვითარდება უფრო ნელა, თუმცა მეტასტაზებს მალევე იძლევა. დიაგნოზის დასმა ხდება გინეკოლოგიური გამოკვლევებისა და სიმსივნის ქსოვილის ჰისტოლოგიური გამოკვლევის საშუალებით. მკურნალობა: ოპერაცია შემდგომი სხივური თერაპიით, მოგვიანებით სტადიებში – რენტგენორადიოთერაპია.

საშვილოსნოს ყელის კიბო. არც თუ იშვიათად აღინიშნება განმეორებით მშობიარეებში, როდესაც აბორტის ან მშიბიარობის დროს არ იქნა დაცული ან შეუხორცებელი დარჩა საშვილოსნოს ყელის დაზიანებები. ვლინდება 40 წელს გადაცილებული ასაკის ქალებში, ზოგჯერ კი უფრო ადრეულ ასაკშიც. განასხვავებენ ეგზოფიტურ და ენდოფიტურ ფორმებს. ეგზოფიტური ფორმის დროს, სიმსივნეს გააჩნია ფართო ფუძე და დიდი ზომის ყვავილოვანი კომბოსტოს ფორმა. ენდოფიტური ფორმის დროს სიმსივნე იზრდება საშვილოსნოს ყელის სიღრმეში. საშვილოსნოს ყელის კიბო გავრცელება ხდება თანმიმდევრულად (გადასვლა საშვილოსნოს სხეულზე, საშოზე, უჯრედისზე) და მეტასტაზირების გზით მცირე მენჯის ლიმფურ კვანძებში, შემდგომ კი ფილტვებში, ღვიძლში, თავის ტვინში და სხვა ორგანოებში.

სიმპტომები, მიმდინარეობა. წყლიანი თეთრად შლა, ზოგჯერ ჟუჟღისებური, ხორცის ნარეცხის ფერი ლპობის სუნით, კონტაქტური სისხლდენები. ტკივილები, შარდვისა და დეფეკაციის დარღვევები, განლევა ვლინდება საშვილოსნოს ყელის კიბო მოგვიანებით სტადიებზე. საშვილოსნოს ყელის ლორწოვანი გარსის კიბო დროს აღინიშნება ყელის გამკვრივება და ჰიპერტროფიითა. შარსაწვეთებზე ზეწოლის გამო შესაძლოა განვითარდეს ურემია, თეძოს სისხლძარღვებზე ზეწოლისას – ქვედა კიდურების შეშუპებები (ჩვეულებრივ ცალმხრივი). სიმსივნის შარდის ბუშტში ან სწორ ნაწლავში ჩაზრდის შემთხვევაში ვითარდება ბუშტ – საშოს ან სწორნაწლავ – საშოს ფისტულები. გასინჯვით საშვილოსნოს ყელის დაზიანებულ ნაწილს გააჩნია ყვავილოვანი კომბოსტოს ფორმა, ენდოფიტური ზრდის დროს ვლინდება კრატერის მსგავსი ჩაღრმავებები. დაავადება სწრაფად პროგრესირებს.

კიბოს ადრეული დიაგნოსტიკისთვის მიზანშეწონილია გამოვიყენოთ გამოკვლევის შემდეგი მეთოდები: საშვილოსნოს ყელის დათვალიერება სარკეების მეშვეობით, კოლპოსკოპია, ბიოფსია (საშვილოსნოს ყელის კიბოზე უმნიშვნელო ეჭვის დროსაც კი), საშოდან და საშვილოსნოს ყელიდან გამოყოფილი ნაცხების ციტოლოგიური გამოკვლევა.

მკურნალობა. საწყის სტადიაში ნაჩვენებია ოპერაცია სხივურ თერაპიასთან კომბინაციაში. გავრცელების მოგვიანებით სტადიებში ტარდება რადიორენტგენოთერაპია და სიმპტომატური მკურნალობა.

საშვილოსნოს სხეულის კიბო. უხშირესად აღენიშნებათ 50 წელს გადაცილებულ ქალებს, თუმცა ზოგჯერ გვხვდება უფრო ახალგაზრდებშიც. წარმოადგენს ჰორმონდამოკიდებულ სიმსივნეს, ვითარდება ქალის ორგანიზმში ჰორმონული დარღვევების შედეგად. ზრდის პარალელურად ხდება პროცესის გავრცელება საშვილოსნოს კუნთოვან გარსზე, პერიტონეუმზე, მენჯის ქსოვილებსა და მეზობელ ორგანოებზე. შემდგომ ვითარდება სიმსივნის დაშლა და წარმოიქმნება წყლულები და ღრუები. სიმპტომები, მიმდინარეობა. საშვილოსნოს სხეულის კიბო ყველაზე ადრეულ სიმპტომს მიეკუთვნება წყლიანი თეთრად შლა, შემდგომ – ჟუჟღისებრი ხასიათის. მენოპაუზის პერიოდში საშვილოსნოდან ჰემორაგიული გამონადენი – საშვილოსნოს კიბო ერთ – ერთი ხშირი ნიშანია. მენსტრუაციის მქონე ქალებში საშვილოსნოდან აციკლურმა სისხლიანმა გამონადენმა შესაძლოა ეჭვი დაბადოს საშვილოსნოს სხეულის კიბო არსებობაზე. ტკივილები ვითარდება პროცესის მოგვიანებით სტადიებში, როდესაც სიმსივნით ზიანდება პერიტონეუმი და მეზობელი ორგანოები. ამავე პერიოდში შესაძლებელია მოიმატოს სხეულის ტემპერატურამაც. დაავადება ვითარდება შედარებით ნელა. საწყის სტადიებში ავადმყოფის ზოგადი მდგომარეობა უცვლელია, ზემოთაღნიშნული სიმპტომები შესაძლოა არ ვლინდებოდნენ. მეტასტაზირება ხდება მენჯისა და პარააორტალურ ლიმფურ კვანძებში, მოგვიანებით – ცალკეულ ორგანოებში. მენოპაუზის დროს ჰემორაგიული გამონადენისა და აციკლური სისხლდენების არსებობის შემთხვევაში აუცილებელია საშვილოსნოს ყელის და სხეულის ლორწოვანი გარსის (ცალ – ცალკე) დიაგნოსტიკური გამოფხეკა. დიაგნოზის დასმა ხდება გამონაფხეკის ჰისტოლოგიური გამოკვლევების მონაცემების საფუძველზე.

მკურნალობა ქირურგიულიასაშვილოსნოს გაფართოებული ექსტირპაცია (მოცილება) დანამატებთან ერთად შემდგომში სხივური თერაპიის ჩატარებით. ოპერაციის წინააღმდეგჩვენების შემთხვევაში (კიბოს გავრცელებული ფორმები ან მძიმე თანდართული დაავადებები) ტარდება რენტგენოთერაპია, ჰორმონოთერაპია, სიმპტომატური მკურნალობა.

საშვილოსნოს სარკომა ავთვისებიანი სიმსივნე, უხშირესად ვითარდება ფიბრომიომისგან. შეიძლება იყოს ლორწქვეშა კვანძის ან პოლიპის ფორმით, შესაძლებელია გააჩნდეს ინტრამურალური (კუნთოვანი გარსის სისქეში), სუბსეროზული ან ლორწქვეშა განლაგება. გინეკოლოგიური გამოკვლევით და გარეგნულად სიმსივნე არ განსხვავდება ფიბრომიომისგან.

სიმპტომები, მიმდინარეობა. სიმსივნის სწრაფი ზრდა, გასინჯვით მტკივნეულობა, ედს – ის მომატება. საბოლოო დიაგნოზი დაზუსტება ხდება სიმსივნის ქსოვილის ჰისტოლოგიური გამოკვლევის საფუძველზე (აუცილებელია ციტოდიაგნოსტიკა ოპერაციის პერიოდში).

მკურნალობა ოპერაციულია შემდგომი სხივური თერაპიით.

საკვერცხეების კიბო. განასხვავებენ საკვერცხეების პირველად, მეორად და მეტასტაზურ კიბოს. პირველადი კიბო ვითარდება საკვერცხეების ზედაპირული ეპითელიუმისგან (გვხვდება იშვიათად ვიდრე მეორადი),

 

საკვერცხეების მეორადი კიბო – პაპილარული ან მუცინური კისტომებისგან, ზოგჯერ საკვერცხის დერმოიდული კისტისგან. საკვერცხეების მეტასტაზირებული კიბო (კუჭიდან ან ნაწლავებიდან მეტასტაზირება) ჩვეულებრივ ორმხრივია, სიმსივნეები აღწევენ დიდ ზომებს.

სიმპტომები, მიმდინარეობა. საკვერცხეების კიბო ადრეული სტადია უსიმპტომოდ მიმდინარეობს. პროცესის პროგრესირებისას უარესდება ავადმყოფის ზოგადი მდგომარეობა, ვლინდება ასციტი, ტკივილები, ქოშინი, კახექსია. საკვერცხის სიმსივნის არსებობა (ცალმხრივი ან ორმხრივი) ხორკლიანი ზედაპირით, მკვრივი კონსისტენციით, შეზღუდული მოძრაობით და თავისუფალ მუცლის ღრუში სითხის არსებობით (ასციტი) ეჭვს ბადებს საკვერცხის კიბო არსებობაზე.

მკურნალობა ოპერაციულია – საშვილოსნოს მოცილება დანამატებთან ერთად. საშვილოსნოს კობოსგან განსხვავებით, ოპერაციას ატარებენ პროცესის გავრცელების III და IV სტადიაზეც კი.

პროფილაქტიკა. ქალთა მთლიანი მოსახლეობის სისტემატური სამედიცინო გამოკვლევები. კიბოსწინარე დაავადებების გამოვლენა და მკურნალობა. აუცილებელია განსაკუთრებული ყურადღება მიექცეს სისხლდენებს მენოპაუზის დროს, აციკლურ სისხლდენებსა და გაურკვეველი ხასიათის ტკივილების არსებობას. რამეთუ ოპერაციამდე და ჰისტოლოგიურ გამოკვლევამდე შეუძლებელია საკვერცხეების კიბო გამორიცხვა, საკვერცხის ნებისმიერი სიმსივნე მოცილებულ უნდა იქნას შემდგომი ჰისტოლოგიური გამოკვლევით. კუჭის კიბო გამო ოპერირებული ავადმყოფები საჭიროებენ გინეკოლოგის კონსულტაციას (საკვერცხეების მეტასტაზური კიბო განვითარების შესაძლებლობა).

ფალოპის მილის კიბო კიბო იშვიათი ლოკალიზაცია. ჩვეულებრივ აღენიშნებათ 40 წელს გადაცილებულ ქალებს. პროცესი ხშირად ცალმხრივია. დამახასიათებელია ნიშანია მნიშვნელოვანი რაოდენობით თხევადი თეთრად შლა.

დიაგნოზი დასმა ჩვეულებრივ ხდება ოპერაციის დროს.

მკურნალობა ოპერაციულია შემდგომი რენტგენოთერაპიით.

ფარმაკოთერაპია და პრეპარატები: ფარმაცევტული ფირმების წარმომადგენლებს შეუძლიათ ინფორმაცია მოგვაწოდონ ელფოსტაზე mpifarm@gmail.com

ფიტოთერაპია: იხილეთ კლინიკური და ემპირიული ფიტოთერაპია

ვის მივმართოთ – იხ. მედიკოსთა პერსონალური გვერდები

თემატურად მომიჯნავე სტატიები

საავტორო უფლებები და რეკლამა პოსტ-სტატიაზე: მასალა წარმოადგენს “არჩილ შენგელიას და ლალი დათეშიძის სამედიცინო ენციკლოპედიის” ნაწილს. საავტორო უფლებები დაცულია. სტატიის გამოყენებისათვის, აგრეთვე მასზე ბანერის განსათავსებლად მიმართეთ mpifarm@gmail.com

ლიტერატურა, წყაროები, გაფრთხილება

  1. გაფრთხილება
  2. დათეშიძე ლალი, შენგელია არჩილ, შენგელია ვასილ. “ქართული სამედიცინო ენციკლოპედია”. თბილისი, 2005. “ტექინფორმის” დეპონენტი N: 1247. თეიმურაზ ჩიგოგიძის რედაქციით.
  3. დათეშიძე ლალი, შენგელია არჩილ, შენგელია ვასილ; “ქართული სამედიცინო ენციკლოპედია”. მეორე დეპო-გამოცემა. ჟურნალი “ექსპერიმენტული და კლინიკური მედიცინა”. N: 28. 2006. დეპონენტი პროფესორ თეიმურაზ ჩიგოგიძის საერთო რედაქციით. სარედაქციო კოლეგია: ჭუმბურიძე ვახტანგ, კორძაია დიმიტრი, მალაზონია მარინა, ვაჭარაძე კახა, ტყეშელაშვილი ბესარიონ.
  4. Большая медицинская энциклопедия; Москва, издательство ,,Советская энциклопедия” – 1988

გინეკოლოგიური დაავადებები