ტოქსოპლაზმოზი

ტოქსოპლაზმოზი toxoplasmosis

არჩილ შენგელიალალი დათეშიძე

ტოქსოპლაზმოზი პარაზიტული დაავადება, რომელიც ხასიათდება ქრონიკული მიმდინარეობით, ნერვული სისტემის დაზიანებით, ლიმფადენოპათიით, მეზადენიტით, მიოკარდის, კუნთებისა და თვალების ხშირი დაზიანებით. პარაზიტის ძირითადი მასპინძელია კატები, რომლებიც გამოყოფენ ოოციტებს; ნიადაგში ოოციტები ძლებენ ერთი წლის განმავლობაში. ადამიანის დასნებოვნება ხდება ოოციტების კუჭ-ნაწლავის ტრაქტში მოხვედრისას. სხვა ცხოველები საშიშროებას არ წარმოადგენენ. მათგან დასნებოვნება შესაძლებელია მხოლოდ უმი ხორცის გამოყენებისას (ხორცის ფარში); დაავადებული ადამიანი გარშემომყოფთათვის საშიში არ არის. ორსულობის პერიოდში დასნებოვნების დროს შესაძლებელია ნაყოფის მუცელშიგა ინიფიცირება.

ტოქსოპლაზმოზი – ეტიოლოგია, პათოგენეზი. გამოწვევია ტოქსოპლაზმა, რომელიც მიეკუთვნება უმარტივესებს. ადამიანის ორგანიზმში და სხვა შუალედურ მასპინძლებში არსებობს ტროფოზოიტების სახით, რომლებიც მრავლდებიან უჯრედშიგნით; გარდა ამისა, ორგანიზმში წარმოიქმნება ცისტები, რომლებიც წარმოადგენენ პარაზიტების გროვას, გარშემორტყმულს მკვრივი გარსით. ცისტები ძალზე მდგრადები არიან და არ იღუპებიან ქიმიოთერაპიული პრეპარატების ზემოქმედებით. ორგანიზმში ინფექციის შეჭრის კარია საჭმლის მომნელებელი ორგანოები. გამოწვევის ჩანერგვა ხდება წვრილ ნაწლავში; ლიმფის დინებით ტოქსოპლაზმები ხვდებიან რეგიონალურ ლიმფურ კვანძებში და იწვევენ ანთებით ცვლილებებს. ჰემატოგენურად ტოქსოპლაზმები ხვდებიან სხვადასხვა ორგანოებსა და ქსოვილებში, სადაც წარმოქმნიან ცისტებს, რჩებიან ადამიანის ორგანიზმში ათეული წლები და ზოგჯერ მთელი სიცოცხლის მანძილზე. ხდება ორგანიზმის ალერგიზაცია და ანტისხეულების გამომუშავება. ინფექცია ხშირად მიმდინარეობს ლატენტურად, ხოლო ორგანიზმის დამცველობითი ძალების დასუსტებისას შესაძლებელია მოხდეს დაავდების გამწვავება; იმუნური სისტემის მკვეთრი დათრგუნვის დროს შესაძლებელია განვითარდეს გენერალიზებული ინფექცია, მძიმე ენცეფალიტით.

ტოქსოპლაზმოზი – სიმპტომები, მიმდინარეობა. ტოქსოპლაზმოზი იწყება როგორც პირველად-ქრონიკული დაავადება დასნებოვნების მომენტიდან დაავადების პირველი ნიშნების გამოვლინებამდე შესაძლებელია გაიაროს მრავალმა თვემ. განასხვავებენ თანდაყოლილ და შეძენილ ტოქსოპლაზმოზს. თანდაყოლილი ტოქსოპლაზმოზი შესაძლებელია განვითარდეს მხოლოდ ქალის დასნებოვნებისას ორსულობის პერიოდში. ხშირად იგი ვლინდება ენცეფალიტის სახით და თვალების დაზიანებით. დაინფიცირებულთა უმრავლესობაში ტოქსოპლაზმოზი მიმდინარეობს ლატენტურად რაიმე კლინიკური გამოვლინებების გარეშე. მანიფესტირებულ ფორმებს შორის აღინიშნება ქრონიკული და ძალიან იშვიათად  – მწვავე ტოქსოპლაზმოზი, რომელიც ხშირად მიმდინარეობს ენცეფალიტის სახით. ქრონიკული ფორმა შესაძლებელია გაგრძელდეს მრავალი წლის განმავლობაში პერიოდული გამწვავებებითა და რემისიებით. მისი განსაკუთრებით ხშირი გამოვლინებაა ხანგრძლივი სუბფებრილიტეტი, გენერალიზებული ლიმფადენოპათია, მიოზიტი, მეზადენიტი, ღვიძლის გადიდება, ცვლილებები ეკგ-ზე, ფუნქციური ცვლილებები ცენტრალურ ნერვული სისტემის მხრივ. იშვიათად აღინიშნება ელენთის გადიდება, ქორიორეტინიტები და უვეიტები და სხვ. დაინფიცირების გამოსავლენად გამოიყენება კანშიგა სინჯი ტოქსოპლაზმინთან და სეროლოგიური რეაქციები.

ტოქსოპლაზმოზი – მკურნალობა. ტოქსოპლაზმოზის მწვავე ფორმების დროს ძირითადია ეტიოტროპული თერაპია. ტარდება 3 კურსი 7-10 დღიანი ინტერვალებით. ქრონიკული ფორმის დროს ეტიოტროპული თერაპია ნაკლებეფექტურია. გამოიყენება კომპლექსური მკურნალობა, რომელშიც შედის ერთი (5-7 დღე) კურსი ეტიოტროპული თერაპიისა შერწყმული არასპეციფიკურ მადესენსიბილიზირებელ თერაპიასთან. ძირითადი მნიშვნელობა აქვს ვაქცინოთერაპიას. დადებითი რეაქციის მქონე ორსულებს, დაავადების კლინიკური ნიშნების გარეშე, მკურნალობა არ უტარდებათ. ქიმიოთერაპიული პრეპარატების დანიშვნა ორსულობის ადრეულ პერიოდში კატეგორიულად უკუნაჩვენებია.

ტოქსოპლაზმოზი – პროგნოზი. ქრონიკული შეძენილი ტოქსოპლაზმოზის დროს კომპლექსური თერაპიის ერთი კურსით მყარი გამოჯანმრთელება აღინიშნება დაავადებულთა 85% – ში, დაახლოებით 15%-ში დროის სხვადასხვა შუალედებით დგება რეციდივები, რომლებიც საჭიროებენ მკურნალობას. მწვავე ფორმების დროს პროგნოზი სერიოზულია.


  1. გაფრთხილება
  2. დათეშიძე ლალი, შენგელია არჩილ, შენგელია ვასილ. “ქართული სამედიცინო ენციკლოპედია”. თბილისი, 2005. “ტექინფორმის” დეპონენტი N: 1247. თეიმურაზ ჩიგოგიძის რედაქციით.
  3. დათეშიძე ლალი, შენგელია არჩილ, შენგელია ვასილ; “ქართული სამედიცინო ენციკლოპედია”. მეორე დეპო-გამოცემა. ჟურნალი “ექსპერიმენტული და კლინიკური მედიცინა”. N: 28. 2006. დეპონენტი პროფესორ თეიმურაზ ჩიგოგიძის საერთო რედაქციით. სარედაქციო კოლეგია: ჭუმბურიძე ვახტანგ, კორძაია დიმიტრი, მალაზონია მარინა, ვაჭარაძე კახა, ტყეშელაშვილი ბესარიონ.
  4. Большая медицинская энциклопедия; Москва, издательство ,,Советская энциклопедия” – 1988

ინფექციური დაავადებები