ჰიდრონეფროზი

 ჰიდრონეფროზი hydronephrosis

არჩილ შენგელიალალი დათეშიძე

ჰიდრონეფროზიჰიდრონეფროზი ვითარდება შარდის დინების დარღვევის შედეგად და ხასიათდება მენჯ – ფიალის სისტემის გაფართოებით, თირკმლის ინტერსტიციური ქსოვილის პათოლოგიური ცვლილებებითა და მისი პარენქიმის ატროფიით. მარჯვენა ან მარცხენა თირკმლის ჰიდრონეფროზი გვხვდება თანაბარი სიხშირით.

ჰიდრონეფროზი – ეტიოლოგია, პათოგენეზი. ჰიდრონეფროზი შესაძლოა იყოს თანდაყოლილი და შეძენილი. თანდაყოლილი ჰიდრონეფროზის მიზეზებია საშარდე გზების დისკინეზია; თირკმლის არტერიის მდებარეობის თანდაყოლილი ანომალია (ან მისი ტოტის), რომელიც აწვება შარდსაწვეთს; შარდსაწვეთის თანდაყოლილი სარქველები და სტრიქტურები; შარდსაწვეთის რეტროკავალური მდებარეობა; ურეთროცელე; ქვედა საშარდე გზების თანდაყოლილი ობსტრუქცია. შეძენილი ჰიდრონეფროზის მიზეზებია ზოგიერთი უროლოგიური დაავადება: თირკმლკენჭოვანი დაავადება, საშარდე სისტემის ანთებითი ცვლილებები, საშარდე გზების ტრავმული შევიწროება, საშარდე გზების სიმსივნეები, წინამდებარე ჯირკვლის სიმსივნეები, ასევე რეტროპერიტონეალური ქსოვილის, საშვილოსნოს ყელის სიმსივნეები, მცირე მენჯის ქსოვილის ავთვისებიანი ინფილტრაცია, სიმსივნის მეტასტაზები მუცლის ლიმფურ კვანძებში, და ბოლოს, ზურგის ტვინის სხვადასხვა ტრავმული და სხვა სახის დაზიანებები, რომლებიც იწვევენ შარდგამოყოფის დარღვევას. იმ შემთხვევაში, თუკი შარდის გადინების წინააღმდეგობა მდებარეობს მენჯ – შარდსაწვეთის სეგმენტის დისტალურად და ფართოვდება არა მხოლოდ მენჯი, არამედ შარდსაწვეთიც, ადგილი აქვს ჰიდროურეთერონეფროზს. ჰიდრონეფროზი შეიძლება იყოს ასეპტიკური და ინფიცირებული. პირველ შემთხვევაში თირკმლის ცვლილებები დამოკიდებულია ობსტრუქციის ხარისხზე და დაავადების ხანგრძლივობაზე, მეორე შემთხვევაში – როგორც ობსტრუქციის ხარისხზე და დაავადების ხანგრძლივობაზე, ასევე ინფექციის ვირულენტობაზე. დაავადების საწყის სტადიაში თირკმელი გარეგნულად მცირედ განსხვავდება ჯანმრთელი ორგანოსაგან და ვლინდება მხოლოდ მენჯისა და ფიალების გაფართოება. მენჯის შიგა წნევის მომატება არღვევს თირკმელის ფუნქციას, მაგრამ ეს დარღვევები შექცევადია და ობსტრუქციის მოხსნის შემდეგ თირკმლის ფუნქცია აღდგება. შარდგამოყოფის შედარებით უფრო ხანგრძლივი მოშლის დროს თირკმელებში ვითარდება ორგანული ცვლლებები, რომლებიც განიხილება როგორც ობსტრუქციული ინტერსტიციური ნეფრიტი. ამასთან ობსტრუქციის მოხსნის შემდეგ თირკმლის ფუნქცია აღდგება მხოლოდ ნაწილობრივ. თუკი ხდება ჰიდრონეფროზის ინფიცირება, მაშინ ინტერსტიციული ნეფრიტი გადადის ობსტრუქციულ პიელონეფრიტში.

ჰიდრონენფროზიჰიდრონეფროზი სიმპტომები, მიმდინარეობა. ჰიდრონეფროზი შესაძლებელია მიმდინარეობდეს უსიმპტომოდ, ხანგრძლივი დროის განმავლობაში, მხოლოდ ისეთი გართულებების თანდართვისას, როგორიცაა ინფექცია, კენჭების წარმოქმნა მენჯში ან დაზიანებული თირკმლის ტრავმული დაზიანება, ვლინდება დაავადების პირველი სიმპტომები, რომლებიც საფუძველს იძლევა გამოკვლეულ იქნას საშარდე სისტემა. უმრავლეს შემთხვევაში ჰიდრონეფროზი ვლინდება ტკივილებით წელის არეში. ტკივილს აქვს თირკმლის კოლიკის ხასიათი წელის არეში ტიპური ლოკალიზაციით და შარდსაწვეთის გაყოლებით საზარდულის მიდამოში ირადიაციით. თირკმლის კოკლიკის შეტევები დამახასიათებელია ჰიდრონეფროზის საწყისი სტადიისათვის. შემდეგში, როდესაც მენჯის და ფიალების კედლებს ნაწილობრივად ჩაენაცველბა შემაერთებელი ქსოვილი, მენჯი და ფიალები კარგავენ აქტიურად შეკუმშვის უნარს, ჰიდრონეფროზი ვლინდება ყრუ ტკივილებით წელის არეში. ტკივილი ჰიდრონეფროზის დროს, ისევე როგორც ნეფროლითიაზის დროს, შესაძლებელია განვითარდეს დღისითაც და ღამითაც, დამოუკიდებლად იმისა, თუ რომელ გვერდზე სძინავს ავადმყოფს. ზედა საშარდე გზების ობსტრუქციის დროს დიზურიას ჩვეულებრივ ადგილი არა აქვს, ან იგი ვითარდება მხოლოდ ტკივილის შეტევის დროს. მეორე მნიშვნელოვანი სიმპტომი ჰიდრონეფროზისა არის ჰემატურია. მაკროსკოპული ჰემატურია აღინიშნება ავადმყოფთა 20% – ში, მიკროჰემატურია გაცილებით უფრო ხშრად. ტემპერატურის მომატება, ტკივილის გაძლიერება წელის არეში, მიუთითებს ინფექციის თანდართვას. გადიდებული თირკმლის მოსინჯვა შესაძლებელია მხოლოდ ძალიან დიდი ჰიდრონეფროზის დროს. შედარებით უფრო ინფორმატიულია ქრომოცისტოსკოპია; თირკმელების რენტგენოსკოპია წარმოადგენს ჰიდრონეფროზის დიაგნოსტიკის ძირითად მეთოდს. მიმოხილვითი რენტგენოგრამა საშუალებას იძლევა დავადგინოთ თირკმლის ზომები და აღმოვაჩინოთ კენჭები, თუკი არის. ვენური უროგრაფია საშუალებას იძლევა დაავადების და მისი სტადიის დიაგნოსტირებისა, დაწყებული პიელოექტაზიიდან გიგანტური ჰიდრონეფროზამდე, თირკმლის ფუნქციის დაკარგვით. კვლევის დამატებითი მეთოდებია რადიონუკლიდური რენოგრაფია და თირკმელების სკანირება; დიფერენციალური დიაგნოზი ტარდება თირკმელკენჭოვან დაავადებასთან, თირკმლის სიმსივნესთან, რომლის დროსაც, ჰიდრონეფროზისაგან განსხვავებით, პალპაციით თირკმელი მკვრივი და ხორკლიანია. ყველა შემთხვევებში წამყვანი მნიშვნელობა აქვს კვლევის რენტგენოლოგიურ მეთოდს. ჰიდრონეფროზის მკურნლობა ქირურგიულია. საჭიროა მისი ჩატარება ადრეულ პერიოდში, როდესაც ობსტრუქციის მოხსნა არა მხოლოდ თავიდან აგვაცილებს მის შემდგომ ანატომიურ ცვლილებებს, არამედ იწვევს აგრეთვე თირკმლის ფუნქციის გაუმჯობესებასაც. ინფიცირებული ჰიდრონეფროზის მკურნალობაში განსაკუთრებული ადგილი ეთმობა ანტიბაქტერიულ თერაპიას, შარდის დათესვის კონტროლით და მიკროფლორის გამოკვლევით ანტობაქტერიული პრეპარატებისადმი მგძნობელობის დადგენის მიზნით.

ჰიდრონეფროზი პროგნოზი. ორმხრივი ჰიდრონეფროზი, სისხლში ნარჩენი აზოტის გაზრდილი შემცველობით და ჰომეოსტაზის სხვა დარღვევებით იწვევს თირკმელებისქრონიკულ უკმარისობას.

ფარმაკოთერაპია და პრეპარატები: ფარმაცევტული ფირმების წარმომადგენლებს შეუძლიათ ინფორმაცია მოგვაწოდონ ელფოსტაზე mpifarm@gmail.com

ფიტოთერაპია: იხილეთ კლინიკური და ემპირიული ფიტოთერაპია

ვის მივმართოთ – იხ. მედიკოსთა პერსონალური გვერდები

თემატურად მომიჯნავე სტატიები

საავტორო უფლებები და რეკლამა პოსტ-სტატიაზე: მასალა წარმოადგენს “არჩილ შენგელიას და ლალი დათეშიძის სამედიცინო ენციკლოპედიის” ნაწილს. საავტორო უფლებები დაცულია. სტატიის გამოყენებისათვის, აგრეთვე მასზე ბანერის განსათავსებლად მიმართეთ mpifarm@gmail.com

ლიტერატურა, წყაროები, გაფრთხილება

  1. გაფრთხილება
  2. დათეშიძე ლალი, შენგელია არჩილ, შენგელია ვასილ. “ქართული სამედიცინო ენციკლოპედია”. თბილისი, 2005. “ტექინფორმის” დეპონენტი N: 1247. თეიმურაზ ჩიგოგიძის რედაქციით.
  3. დათეშიძე ლალი, შენგელია არჩილ, შენგელია ვასილ; “ქართული სამედიცინო ენციკლოპედია”. მეორე დეპო-გამოცემა. ჟურნალი “ექსპერიმენტული და კლინიკური მედიცინა”. N: 28. 2006. დეპონენტი პროფესორ თეიმურაზ ჩიგოგიძის საერთო რედაქციით. სარედაქციო კოლეგია: ჭუმბურიძე ვახტანგ, კორძაია დიმიტრი, მალაზონია მარინა, ვაჭარაძე კახა, ტყეშელაშვილი ბესარიონ.
  4. Большая медицинская энциклопедия; Москва, издательство ,,Советская энциклопедия” – 1988

შარდის გამომყოფი სისტემის დაავადებები