აუტიზმი

აუტიზმი, აუტიზმის სიმპტომები, სოციალური ურთიერთობის დარღვევა,   სირთულეები სხვა ადამიანებთან კომუნიკაციაში, აუტიზმის  გამომწვევი მიზეზები, აუტიზმი გენეტიკური დაავადება, აუტიზმის დიაგნოსტიკა, აუტიზმის მკურნალობა >>>

აუტიზმი  – ადამიანის ნეი­რო­გან­ვითარების დარ­ღვევას წარ­მოადგენს რომლისთვისაც და­მა­­ხა­სიათებელია ქცევითი დარ­ღვე­ვები, გა­დახ­რები სო­ცია­ლურ ურთიერ­თო­ბებ­ში. აუ­ტიზ­მი გამოხა­ტულია სხვა­დას­ხვა ფორმებით, გარდა ამისა შე­საძ­ლოა აღინიშ­ნე­ბო­დეს სხვა გო­ნებ­რივი გან­ვი­თარე­ბის პათოლოგიებთან ერთად.

აუტიზმის გამოვლინების სიმძიმე ვარირებს მსუბუქი ფორმებიდან საკმაოდ მძიმედ გამოხატულ დარღვევებამდე. მსუბუქი ფორმების დროს ადამიანი შესაძლოა სრულიად ნორმა­ლუ­რად გამოიყურებოდეს, აუტიზმის მძიმე ფორმის დროს კი ხშირად მთლიანად არის მოშლილი თავის ტვინის ფუნქცია. წარსულში ხშირად ხდებოდა აუტიზმის არევა ბავშვთა შიზოფრენიასა და ფსიქოზთან.  ინფორმაციის დაგროვებასთან ერთად გახშირდა აუტიზმის დიაგნოსტიკის შემთხვევები.

აუტიზმის სიმპტომები

მეცნიერები გამოყოფენ სამ დამახასიათებლ ნიშანს,  რომელთა მეშვეობითაც  შეიძლება განვსაზღვროთ, აქვს თუ არა ადამიანს აუტიზმი:

  • სოციალური ურთიერთობის დარღვევა
  • სირთულეები სხვა ადამიანებთან კომუნიკაციის მხრივ
  • ქცევითი თავისებურებები

სოციალური ურთიერთობის დარღვევა

აუტიზმით დაავადებული ადამიანისათვის სიძნელეს წარმოადგენს ჯანსაღი ურთიერთობების დამყარება სხვა ადამიანებთან, რაც ძალზედ მნიშვნელოვნია საზოგადოებაში არსებობისათვის. დარღვევები შესაძლოა იმდენად სერიოზული იყოს, რომ გავლენა იქონიოს დედისა და შვილის ურთიერთობაზე. მნიშვნლოვანია იმის ცოდნა, რომ აუტიზმით დაავადებული ბავშვები ნორმალურ ბავშვებთან შედარებით  განსხვავებულად გამოხატავენ მიჯაჭვულობასა და სიყვარულს მშობლებისა და იმ ადამიანების მიმართ, რომლებიც მასზე ზრუნავენ. საწყის ეტაპზე, როდესაც  ბავშვი ნაკლებად ურთიერთობს სხვა ბავშვებთან და მშობლებთან,  ძნელია აუტიზმის დიაგნოზის დასმა. განვითარებასთან ერთად საზოგადოებასთან ურთიერთკავშირი  უფრო და  უფრო უცნაური ხდება. ქცევის თავისებურებები ხშირად ეხება ვიზუალურ კონტაქტს, სახის გამომეტყველებასა და სხეულის პოზიციას. ჩვეულებრივ აუტისტ ბავშვს უჭირს თანატოლებთან რაიმე სახის ურთიერთობის დამყარება, რის გამოც საზოგადოებისაგან იზოლირებულნი არიან. გარდა ამისა მათი თანატოლებისაგან განსხავებით არ გამოხატავენ ინტერესს თამაშებისა და სხვადასხვა სახის  საქმიანობის მიმართ. მძიმე შემთხვევებში აუტიზმით დაავადებულმა ბავშვმა შესაძლოა ვერც შენიშნოს მის ირგვლივ სხვა ადამიანების არსებობა.

სირთულეები სხვა ადამიანებთან კომუნიკაციაში

აუტისტებში ჩვეულებრივ დარღვეულია კომუნიკაციური შესაძლებლობები, ასეთი ადამიანები უბრალოდ ვერ გებულობენ მას რას  ეუბნებიან, ვერ გებულობენ სხვადასხვა საბავშვო თამაშების აზრს, როგორიცაა მაგალითად, დამალობანა.

აუტისტები ხშირად არ ერთვებიან დიალოგში. ჩვეულებრივ მეორე ადამიანის საუბარი და ის თუ როგორ გამოხატავს ის თავის აზრს, აუტისტების მიერ აღიქმება, როგორც გაუგებარი რამ. ასევე დამახასიათებელია ყოველგვარ ემოციებს მოკლებული მონოტონური საუბრის მანერა, ხშირად ამოკლებენ ფრაზებს, იმეორებენ სხვის ნათქვამს, რასაც ექოლალია ეწოდება. ზოგ ადამიანს შესაძლოა მოეჩვენოს, რომ ეს გამეორება ნიჭის მანიშნებელია (მაგალითად სიმღერის გამეორება), თუმცა აუტისტებისათვის სრულიად გაუგებარია  საკუთარი ნათქვამის შინაარსი.

აუტიზმით დაავადებული ბავშვი ან მოზრდილი გამოირჩევა მგრძნობელობის მომატებით, ეს შეიძლება ეხებოდეს სენსორულ ან ტაქტილურ ნაწილს. შედეგად კი აღინიშნება ხმაურის, ხალხმრავლობის, ვიზუალური  და ტაქტილური სტიმულაციის ძლიერი აუტანლობა. ზოგიერთი მათგანისათვის ხმაურიანმა  საღამოებმა და ხალხმრავლობამ  შესაძლოა სავალალო შედეგი გამოიღოს. გასაოცარია, თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ აუტისტების მიერ ტანსაცმლის იარლიყიც კი აღიქმება, როგორც რაღაც ავადმყოფური. ასევე მათთვის შეიძლება აუტანელი იყოს: ფეხშიშველი სიარული, თამაში  საგნების  მოდელირებით, და რაოდენ უცნაურიც არ უნდა იყოს სადღესასწაულო ტორტიც კი. მეორეს მხრივ ზოგ შემთხვევაში ვლინდება იგივე სახის გამღიზიანებელზე განუვითარებელი რეაქციები. აუტიზმით დაავადებული ადამიანის საქციელის წინასწარ განსაზღვრა შეუძლებელია. ასეთი ადამიანები ხშირად ეხებიან სხვადასხვა საგნებს, რათა შეიგრძნონ მათი ფორმა. მათთვის სირთულეს წარმოადგენს სხვებისთვის ერთი შეხედვით მარტივი პროცედურების ჩატარება, როგორიცაა მაგალითად აბაზანის მიღება; აუტისტს ესაჭიროება განსაზღვრული  მოცულობის წყალი აბაზანაში, წყლის ზუსტი ტემპერატურა, ერთიდაიგივე პირსახოცი და საპონი, რომლითაც ის ადრე სარგებლობდა.

ასევე შეიძლება აღინიშნებოდეს არამიზანმიმართული ქცევა ან ქმედება, მაგალითად, საკუთარი თმის მუდმივი მოქაჩვა,  თითებზე დახვევა, თითისწვერებზე სიარული, ტაშის დაკვრა და სხვა მსგავსი ქმედებები, ერთიდაიგივე თამაში, სათამაშო, მოზრდილის შემთხვევაში აკვიატებულ საგანს ხშირად წარმოადგენს ესა თუ ის ტანსაცმელი ან ყოველდღე ერთიდაიგივე მოქმედების შესრულება. ნებისმიერი ხელის შეშლის მცდელობისას აუტისტისაგან მოსალოდნელია არაპროოგნოზირებადი საქციელი, ასეთ დროს მათგან უნდა ველოდეთ თავდასხმასაც. აუტისტების ყურადღებას განსაუთრებით იქცევს საგნები, რომელთა მობრუნება, გახსნა და დაკეტვაა შესაძლებელი. მარტო დარჩენის შემთხვევაში აუტისტს შეუძლია საათობით ატრიალოს ესა თუ ის საგანი, ჩართოს და გამორთოს შუქი. ზოგ მათგანს „უყვარდება“ ისეთი უსულო საგნები, როგორიცაა სკრეპები ან ქაღალდის ნაჭრები.

აუტიზმის  გამომწვევი მიზეზები

აუტიზმი წლების წინ შეტანილი იყო ფსიქიატრიულ დაავადებათა რიცხვში, თუმცა საბოლოოდ დღეისათვის  არაა დადგენილი მისი გამომწვევი რეალური მიზეზი. არსებობს მოსაზრება, რომ სხვადასხვა ნევროლოგიური დარღვევების დროს ერთერთი სიმპტომთაგანი შესაძლოა იყოს აუტიზმი, ასეთია მაგალითად  სკლეროზი  (გენეტიკური დარღვევა), ზოგიერთი თანდაყოლილი დეფექტები, დაკავშირებული მეტაბოლური პროცესების დარღვევასთან, ნევროლოგიური დარღვევები, რომლებიც თავის ტვინის განვითარებაზე მოქმედებენ. არსებობს ასევე გარკვეული კავშირი  ეპილეფსიასთან,  აუტიზმით დაავადებულ პაციენტებში, 20-30% -ში აღინიშნება კრუნჩხვითი შეტევები, და პირიქით ეპილეფსიით დაავადებულებში  შეიძლება განვითარდეს აუტიზმი.

არის თუ არა აუტიზმი გენეტიკური დაავადება?

რადგანაც აუტიზმი კავშირშია ზოგიერთ გენეტიკურ დაავადებასთან (სკლეროზი, მსხვრევადი X ქრომოსომა), ისმის კითხვა, შეიძლება თუ არა აუტიზმი იყოს გენეტიკური დაავადება, თუმცა ამ კითხვაზე პასუხი რთულია. ბოლო კვლევების მიხედვით აუტიზმის ერთერთი გამომწვევი მიზეზი 13 ქრომოსომის უბნის დარღვევაა,  ზოგიერთ ოჯახში აღინიშნება აუტიზმის გადაცემა მემკვიდრეობით, თუმცა სხვა შემთხვევებში წინა თაობაში არ გვხვდება აუტიზმის შემთხვევები, მაგრამ ერთდროულად აუტიზმით დაავდებულია დედმამიშვილები. აქედან გამომდინარე შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ მეცნიერების მიერ მალე მოხდება აუტიზმის გენის აღმოჩენა.

აუტიზმის განვითარებაზე ასევე გავლენას ახდენს გარემომომცველი გარემო, სხვადასხვა მავნე ნივთიერებების ზემოქმედება.

აუტიზმის დიაგნოსტიკა

აუტიზმზე ეჭვი უნდა მივიტანოთ, თუ სამი წლის ასაკისათვის ბავშვი  ჩამორჩება განვითარების მხრივ, არ ურთიერთობს სხვა ადამიანებთან. აუცილებელია ნევროლოგიური და ფსიქიკური კუთხით გამოკვლევის ჩატარება სპეციალისტის მიერ.

აუტიზმის მკურნალობა

აუტიზმის განკურნება არ ხდება, მკურნალობა მოიცავს მშობლების სწორ განათლებასა და ინფორმირებას. აღინიშნება ტენდენცია, რომ აუტიზმით დაავადებული  ბავშვი მოთავსებულ იქნეს მცირე კლასებში, რადგან თავისუფალნი იყვნენ სმენითი და ვიზუალური სტიმულაციისაგან. აუცილებელია მკურნალობის პროცესში მთელი ოჯახის ჩართვა. აუტიზმით დაავადებულ ბავშვს უნდა ვასწავლოთ ურთიერთობა ხალხთან. აუცილებელია გვახსოვდეს, რომ აუტიზმი საჭიროებს მუდმივ მკურნალობას, მკურნალობის მეთოდის შერჩევა უნდა მოხდეს  ინდივიდუალურად.

რაც შეეხება ფარმაკოლოგიურ მკურნალობას, არსებობს გარკვეული კვლევები ჰორმონ სეკრეტინთან დაკავშირებით, რომელიც აუმჯობესებს აუტიზმით დაავადებულის მდგომარეობას, თუმცა აღნიშნული საკითხი საჭიროებს შემდგომი კვლევების ჩატარებას.

იხ. ასევე:

1. აუტიზმი და შინაური ცხოველები
2. რა ვაჩუქოთ აუტისტ ბავშვს?
3. შეზღუდული შესაძლებლობების პირთა დახმარების ინოვაციური საშუალებები

_____________________________________

საავტორო უფლებები და რეკლამა პოსტ-სტატიაზე: მასალა წარმოადგენს “არჩილ შენგელიას და ლალი დათეშიძის სამედიცინო ენციკლოპედიის” ნაწილს. საავტორო უფლებები დაცულია. სტატიის გამოყენებისათვის, აგრეთვე მასზე ბანერის განსათავსებლად მიმართეთ mpifarm@gmail.com
ლიტერატურა, წყაროები, გაფრთხილება

  1. დათეშიძე ლალი, შენგელია არჩილ, შენგელია ვასილ. “ქართული სამედიცინო ენციკლოპედია”. თბილისი, 2005. “ტექინფორმის” დეპონენტი N: 1247. თეიმურაზ ჩიგოგიძის რედაქციით.
  2. დათეშიძე ლალი, შენგელია არჩილ, შენგელია ვასილ; “ქართული სამედიცინო ენციკლოპედია”. მეორე დეპო-გამოცემა. ჟურნალი “ექსპერიმენტული და კლინიკური მედიცინა”. N: 28. 2006. დეპონენტი პროფესორ თეიმურაზ ჩიგოგიძის საერთო რედაქციით. სარედაქციო კოლეგია: ჭუმბურიძე ვახტანგ, კორძაია დიმიტრი, მალაზონია მარინა, ვაჭარაძე კახა, ტყეშელაშვილი ბესარიონ.
  3. Большая медицинская энциклопедия; Москва, издательство ,,Советская энциклопедия” – 1988

პედიატრიული დაავადებები

……