ლალი დათეშიძე
ნაწლავთა გაუვალობა (intestinal obstruction) – სიმპტომთკომპლექსი, რომელიც ხასიათდება ნაწლავის შიგთავსის გადაადგილების სრული შეუძლებლობით, ნაწლავის ამა თუ იმ უბანზე განვითარებული წინააღმდეგობის გამო. განასხვავებენ დინამიკურ და მექანიკურ გაუვალობას. დინამიკური გაუვალობა შესაძლებელია იყოს სპასტიკური (იშვიათად) და პარალიზური.
პარალიზური გაუვალობა – განპირობებულია ტოქსიკური, ნეირორეფლექტორული, ნეიროტოქსიკური ზემოქმედებებით, შრატში ელექტროლიტების შემცველობის ცვლილებებით ან სისხლმიმოქცევის დაქვეითებით ნაწლავის კედელში. ინფექციურ-ტოქსიკური მიზეზებია: პერიტონიტი, პნევმონია, ურემია, აციდოზი, შაქრიანი დიაბეტი, პორფირინული დაავადება და მორფით მოწამლვა. ნაწლავთა პარალიზური გაუვალობა შესაძლოა გამოიწვიონ რეფლექტორულმა ფაქტორებმა: ოპერაციის შემდგომი სტრესი, ნაღვლის ან თირკმლის კოლიკა, პანკრეატიტი, საკვერცხის გადაგრეხა, მუცლის ღრუსა და რეტროპერიტონეუმის ორგანოების ტრავმა, მიოკარდიუმის ინფარქტი. ნეიროგენული მიზეზებია: ზურგის ტვინის ტაბესი, სირინგომიელია, სარტყლისებრი ლიქენი, ზურგის ტვინის ტრავმა. ნაწლავის მიოგენური პარეზი შედეგია ავიტამინოზის, ჰიპოპროტეინემიიის, ჰიპოკალიემიის, ჰიპომაგნიემიის, პორტული ჰიპერტენზიის დროს ნაწლავის კედელში სისხლმიმოქცევის მოშლის, ასევე გულის უკმარისობის, ჯორჯლის სისხლძარღვთა თრომბოზისა და ემბოლიის. გაურკვეველი გენეზის განსაკუთრებული ფორმა აზიანებს კოლინჯს და მას ეწოდება ფსევდოობსტრუქცია.
სიმპტომები, მიმდინარეობა. აღინიშნება მუდმივი ყრუ ტკივილი მუცელში, პერიოდული შეტევებით, გულისრევა, ღებინება, მუცლის შებერვა; ენა მშრალია, ნადებიანი, მუცელი შედარებით რბილია, პალპაციით ვლინდება მუცლის კედლის მტკივნეულობა, პერიტონეუმის გაღიზიანების სიმპტომების გარეშე. სუსტად გამოხატული შჩოტკინის სიმპტომი განპირობებულია ნაწლავის მარყუჟების მკვეთრი გაბერვით (ფსევდოპერიტონიზმი). აუსკულტაციით - ნაწლავის ხმიანობის სრული არარსებობა, კარგად ტარდება გულის ტონები და სუნთქვის ხმები. რენტგენოლოგიური გამოკვლევით – პნევმატოზი და მრავლობითი წვრილი და მსხვილი ნაწლავური დონეები. დამახასიათებელია ოლიგურია, სისხლში – ლეიკოციტოზი. ნაწლავთა მოქმედების სტიმულაციისას ეფექტი არ აღინიშნება.
მკურნალობა. ნაწლავთა პარალიზური გაუვალობა ყოველთვის არის მეორადი დაავადება. აუცილებელია საწყისი მიზეზის ლიკვიდაცია – ინფექციის კერის ამოკვეთა (აპენდექტომია, პერფორირებული წყლულის გაკერვა და სხვ.). რეფლექტორული და ტოქსიკური გაუვალობის დროს თავდაპირველად ხდება გაღიზიანების წყაროების ლიკვიდაცია კონსერვატიული გზით, ანუ მედიკამენტოზური ბლოკადა. შედეგში – ნაწლავების მოქმედების სტიმულაცია; აუცილებელია კუჭის ზონდის შეყვანა კუჭის, ან ნაწლავის შიგთავსის ასპირაციისათვის. თუკი აღწერილი ღონისძიებები ეფექტს არ იძლევა, ნაჩვენებია სასწრაფო ოპერაცია – ლაპარატომია მთლიანი წვრილი ნაწლავის ნაზოგასტრალური ინტუბაცია და მოშლილი ნივთიერებათა ცვლის შემდგომი კორექცია.
პროგნოზი დამოკიდებულია ძირითად დაავადებაზე.
ნაწლავთა მექანიკური გაუვალობა – შეიძლება იყოს ობტურაციული და სტრანგულაციური. ობტურაციული გაუვალობის დროს ადგილი აქვს ნაწლავის სანათურის გაჭყლეტას, ნაწლავის ჯორჯლისა და მისი სისხლძარღვების კომპრესიის გარეშე, რაც შესაძლოა გამოიწვიოს სიმსივნემ, განავლოვანმა კენჭებმა და სხვ.. სტრანგულაციური გაუვალობის დროს, გარდა ნაწლავის სანათურების გაჭყლეტისა, ადგილი აქვს ჯორჯალის სისხლძარღვების კომპრესიას, რაც განაპირობებს სისხლმიმოქცევის დარღვევას, შემდეგში კი ნაწლავის კედლის ნეკროზსა და პერიტონიტის განვითარებას. სტრანგულაციური გაუვალობის დროს გამოხატულია ტკივილის სინდრომი, რომელსაც აქვს მუდმივი ხასიათი პერიოდული შეტევებით. სტრანგულაციის ტიპიური მაგალითია – ნაწლავის გაჭყლეტა თიაქრის ჩაჭედვის დროს. შერეული ხასიათის ნაწლავთა გაუვალობა წარმოიქმნება ნაწლავის ინვაგინაციის დროს.
შეხორცებადი ნაწლავური გაუვალობა შეიძლება იყოს როგორც ობტურაციული, ასევე სტრანგულაციური. განასხვავებენ მაღალ და დაბალ ნაწლავურ გაუვალობას. მაღალი გაუვალობის დროს კლინიკურ სურათში პრევალირებს ღებინება, შეჩერებული შიგთავსით; დაავადების პირველ საათებში შესაძლებელია თავისთავადი დეფეკაცია, გაზების გამოდენა. მასიური ღებინება იწვევს მნიშვნელოვან წყალ-ელექტროლიტურ დარღვევებს, რაც ზოგჯერ შესაძლოა გახდეს ავადმყოფის სიკვდილის მიზეზი. დაბალი გაუვალობის დროს პირველი სიმპტომია დეფეკაციისა და გაზების გამოდევნების არარსებობა. ბოყინი და ღებინება შეგუბებითი შიგთავსით ვლინდება მხოლოდ დაავადების მე-3-4 დღეზე. გაუვალობის დროს ნაწლავის კედლის ნეკროზი შესაძლებელია გამოწვეული იყოს, როგორც უშუალოდ სისხლმიმოქცევის დარღვევით სტრანგულაციის დროს, ასევე ნაწლავის კედელში სისხლმიმოქცევის დაქვეითებით სანათურის შიგა წნევის მომატების შედეგად. ნაწლავის სანათურში წნევის მომატებისას 60 სმ. წყ. სვ -ზე ზევით მთლიანად წყდება სისხლმიმოქცევა ლორწქვეშა სისხლძარღვოვან წნულებში და ვითარდება ნაწლავის ნეკროზი.
ნაწლავური გაუვალობის დიაგნოსტირება ხდება ანამნეზის მონეცემებით, ასევე ობიექტური გამოკვლევისა და რენტგენოლოგიური მონაცემების მიხედვით.
ნაწლავთა გაუვალობის რენტგენოლოგიური დიაგნოსტიკა – დაავადების დაწყებიდან 6 საათის შემდეგ ვლინდება ნაწლავური გაუვალობის რენტგენოლოგიური ნიშნები. წვრილი ნაწლავის პნევმატოზი წარმოადგენს საწყისს სიმპტომს; ნორმაში აირი შესაძლოა იყოს მხოლოდ კოლინჯში. შემდგომში ნაწლავში ვლინდება სითხის დონეები (,,კლოიბერის ფიალები”). როდესაც სითხეთა დონეები ლოკალიზებულია მხოლოდ მარცხენა ნეკნქვეშა არეში, ლაპარაკობენ მაღალ გაუვალობაზე. საჭიროა განვასხვავოთ წვრილი და მსხვილნაწლავური დონეები. წვრილნაწლავური დონეების დროს ვერტიკალური ზომები პლევალირებს ჰორიზონტალურზე, ჩანს ლორწოვანი ნახევარმთვარისებური ნაოჭები; მსხვილ ნაწლავებში ჰორიზონტალური დონეების ზომები პრევალირებს ვერტიკალურზე, აღინიშნება გაუსტრაცია. ნაწლავური გაუვალობის დროს რეტგენოკონტრასტული გამოკვლევები ბარიუმის შეყვანით არამიზანშეწონილია, ვინაიდან ეს ხელს უწყობს ნაწლავის შევიწროებული სეგმენტის სრულ ობსტრუქციას. წყალში ხსნადი საკონტრასტო ნივთიერებების მიღება გაუვალობის დროს ხელს უწყობს სითხის სეკვესტრაციას; საკონტრასტო ნივთიერების შეყვანა ხდება ნაზოინტენსტინური ზონდით, გამოკვლევის შემდეგ კი ტარდება ასპირაცია; ეფექტურია ირიგოსკოპია. კოლონოსკოპია მსხვილნაწლავური გაუვალობის დროს არასასურველია, ვინაიდან იგი იწვევს ჰაერის შეღწევას ნაწლავის მარყუჟში და შესაძლოა ხელი შეუწყოს მის პერფორაციას.
ნაწლავის მექანიკური გაუვალობის მკურნალობას იწყებენ წინასწარი კონსერვატიული ღონისძიებებით, რომელიც ითვალისწინებს კუჭის შიგთავსის ასპირაციას, სიფონურ ოყნებს, სითხის შეყვანას. საჭიროა გვახსოვდეს, რომ მხოლოდ კრისტალოიდური ხსნარების შეყვანა გაუვალობის დროს ხელს უწყობს სითხის სეკვესტრაციას, ამიტომ აუცილებელია პლაზმის შემცვლელების, ცილოვანი პრეპარატების შეყვანა, შერწყმული კრისტალოიდურებთან. კონსერვატული მკურნალობის ეფექტურობა განისაზღვრება კლინიკური და რენტგენოლოგიური მონაცემებით. წინააღმდეგ შემთხვევაში აუცილებელი ხდება ოპერაციული ჩარევა.
ნაწლავთა გაუვალობის ოპერაციული მკურნალობის პრინციპები: 1. მექანიკური წინააღმდეგობის ლიკვიდაცია ან ავლითი გზის შექმნა ნაწლავის შიგთავსის გადასაადგილებლად. წვრილი ნაწლავის გაუვალობის დროს საჭიროა გაუვალობის მიზეზების მოხსნა ნაწლავთაშორისი ანასტომოზის დადებით. მსხვილნაწლავური გაუვალობის დროს აუცილებელია გაუვალობის მიზეზის ლიკვიდაცია; ერთმომენტიანი ნაწლავთაშორისი ანასტომოზების დადება იწვევს ნაკერების გაშლას და პერიტონისტს; 2. ნაწლავის ნეკროზული და საეჭვო უბნების ამოკვეთა. 3. ნაწლავის დილატაციური უბნის განტვირთვა, რაც ხელს უწყობს მიკროცირკულაციის, ასევე კუნთოვანი გარსის ტონუსისა და პერისტალტიკის აღდგენას ნაწლავის კედელში. განტვირთვა შესაძლებელია ნაზოგასტრული გზით, ასევე გასტრო- ან ცეკოსტომული ინტუბაციით ოპერაციის დროს. 4. ოპერაციის წინ აუცილებელია ანტიბიოტიკებით პრემედიკაცია; 5. ოპერაციის შემდეგ საჭიროა დეზინოტოქსიკაციური თერაპიის ჩატარება, წყალ-ელექტროლიტური დარღვევების კორექცია, კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის მოტორულ-ევაკუაციური ფუნქციის სტიმულაცია.
ფარმაკოთერაპია და პრეპარატები
ფარმაცევტული ფირმების წარმომადგენლებს ვთხოვთ მოგვაწოდონ ინფორმაცია საქართველოში ოფიციალურად რეკომენდებული პრეპარატების შესახებ mpifarm@gmail.com. თქვენს მიერ მოწოდებულ მასალების მიხედვით აღიწერება თქვენი პრეპარატის გამოყენების სპეციფიკა ამ დაავადების მკურნალობის დროს და პრეპარატის მოკლე დახასიათება,რომელიც გავა პრეპარატის აღწერის სპეციალურ გვერდზე.
ფიტოთერაპია
იხილეთ “ემპირიული და კლინიკური ფიტოთერაპია”
ვის მივმართოთ
იხილეთ ექიმთა კატალოგი
თემატურად მომიჯნავე სტატიები
საავტორო უფლებები
მასალა წარმოადგენს “ლალი დათეშიძის სამედიცინო ენციკლოპედიის” ნაწილს. საავტორო უფლებები დაცულია. საიტებს უფლება ეძლევათ ეს სტატია, არაკომერციული მიზნით, გადააკოპირონ თავიანთ ინტერნეტ-გვერდებზე და ფორუმებში. სტატიის თავში აუცილებლად უნდა დაეწეროს: აღებულია “ლალი დათეშიძის სამედიცინო ენციკლოპედიიდან www.medgeo.net “
სტატიის განვითარება და სრული ვერსიები
MedGeoNet-ზე წარმოდგენილი მასალების სრული და ახალი ვერსიები პერიოდულად გამოდის დისკების ფორმით. იხ. >>>
გაფრთხილებები
ლიტერატურა
- დათეშიძე ლალი, შენგელია არჩილ, შენგელია ვასილ. “ქართული სამედიცინო ენციკლოპედია”. თბილისი, 2005. “ტექინფორმის” დეპონენტი N: 1247. თეიმურაზ ჩიგოგიძის რედაქციით.
- დათეშიძე ლალი, შენგელია არჩილ, შენგელია ვასილ; “ქართული სამედიცინო ენციკლოპედია”. მეორე დეპო-გამოცემა. ჟურნალი “ექსპერიმენტული და კლინიკური მედიცინა”. N: 28. 2006. დეპონენტი პროფესორ თეიმურაზ ჩიგოგიძის საერთო რედაქციით. სარედაქციო კოლეგია: ჭუმბურიძე ვახტანგ, კორძაია დიმიტრი, მალაზონია მარინა, ვაჭარაძე კახა, ტყეშელაშვილი ბესარიონ.
- Большая медицинская энциклопедия; Москва, издательство ,,Советская энциклопедия” – 1988
Viewed 5153 times by 2805 viewers
Posted in ქირურგიული |
